جهل بسيط اين است كه انسان به شيئى از اشياء جاهل باشد ، ولى از جهل خود خبر دارد غافل نيست . بلكه مىداند كه نمىداند ، مثل اينكه همهء ما نسبت به وجود ساكنين در كرهء مريخ جاهل هستيم و نمىدانيم آيا در كرهء مريخ افراد يا موجودات زنده‌اى ساكن‌اند يا نه ، ولى مىدانيم كه اين پاسخ را نمىدانيم . اين نادانى را جهل بسيط گويند چون يك جهل بيشتر نيست . جهل مركب عبارت است از اينكه آدمى به امرى از امور و حقيقتى از حقايق جاهل باشد ، ولى توجّه نداشته باشد كه جاهل است بلكه از جهل خود غافل بوده و بپندارد كه عالم است و در حقيقت نمىداند و متأسفانه نمىداند كه نمىداند . آنكس كه نداند و نداند كه نداند * در جهل مركب ابد الدهر بماند مانند همهء مذاهب فاسده و اعتقادات باطله‌اى كه در عالم وجود دارد . مثلا ماديّون و طبيعى مسلكان و دهريون معتقدند كه همهء موجودات در مادّه و ماديّات خلاصه مىشود ، و ماوراى مادّه و طبيعت موجودى نيست و خداى هستى را انكار مىكنند و بر اين اعتقاد اصرار داشته و قلبا باور دارند . ولى به اعتقاد تمامى خداباوران عالم ، ماديّون در جهل مركب بوده و نمىدانند كه بيراهه مىروند . همچنين گروههايى از حكماى الهى و خداباور ، منكر نبوتها و بعثها هستند و معتقد به عدم بعثت هستند ولى مليّون عالم آنها را در جهل مركب مىدانند . يا مثلا مسيحيين و يهوديان معتقدند كه شريعت آنها ابدى و مستمّر است و خاتم شرايع است ، ولى ما مسلمانان معتقديم كه آنها در جهل مركب هستند . وجه تسميه جهل مركب اين است كه در حقيقت اين جهل ، مركّب از دو جهل است : 1 . جهل به واقع و نفس الامر . 2 . جهل به جهل . اين نوع از جهل زشت‌ترين دو نوع جهل است ، زيرا جهل بسيط و شكّ درمانى آسان دارد ، ولى جهل مركب درمانش مشكل است . نكته : در حقيقت جهل تصوّرى دو قسم ندارد بلكه عموما جهل بسيط است ، و اين جهل تصديقى است كه دو شعبه دارد : 1 . بسيط . 2 . مركب . جهل تصوّرى به جهل مركّب تقسيم نمىشود زيرا كه در جهل مركّب اعتقاد هست ولو به خلاف واقع ، ولى در جهل تصوّرى اصلا اعتقاد ، حكم و تصديقى در كار نيست .