2 . حالت ظن : عبارت است از احتمال راجح و به عبارت ديگر ترجيح يك طرف قضيه همراه با احتمال وهمى به جانب مقابل ، اين نازلترين فرد تصديق است . 3 . حالت وهم : عبارت است از احتمال مرجوح يعنى احتمال ضعيف نسبت به يك طرف قضيه همراه با احتمال قوى نسبت به جانب مقابل . 4 . حالت شك : عبارت است از دو احتمال مساوى يعنى به‌طور يكسان ثبوت قيام را براى زيد و همچنين سلب قيام را از زيد احتمال دهيم همانند دو كفّهء ترازو . تنبيه در اين تنبيه مصنّف دو مطلب را بيان مىكند : مطلب اوّل : از حالات چهارگانه مذكور ، حالت يقين و ظن از اقسام علم تصديقى است ، چون در هر دو تصديق و حكم و اعتراف هست . البته در يقين ، تصديق جزمى و عقلى است ، ولى در ظن تصديق عرفى است كه عرف اين ظن و اطمينان را به منزلهء علم مىداند و در شئوون زندگى خود به امور ظنيهء اطمينانيه از قبيل خبر ثقه اعتماد مىكنند و بيشتر كاربرد آن در امور شخصيه و جزئيه و محاورات روزمرهء عرفيه است . ولى يقين بيشتر در برهان و علوم عقلى و رسيدن به حقايق به كار مىرود . امّا دو حالت شك و وهم از اقسام علم نيستند چون حكم و تصديق و آرامش نفسى همراه آنها نيست ، پس از اقسام جهل هستند . مطلب دوّم : ظن و وهم همواره متعاكسان هستند و تناسب معكوس دارند . يعنى به هر طرف قضيه كه ظنّ پيدا كنيم به ناچار طرف ديگر آن وهمى است . همچنين به هر طرف كه وهم بيابيم حتما به طرف مقابل آن ظن پيدا مىكنيم و امكان ندارد كه هر دو طرف قضيه موهوم و يا هردو مظنون باشد . و هم يا ظن به طرفين قضيه تناقض است . ظنّ به متنافيين هم مثل قطع به متنافيين محال است ( البته به ظنّ فعلى و شخصى كه مراد منطقى است نه به ظنّ نوعى و شأنى كه مراد اصولى است ) . جهل و اقسام آن در رابطه با علم و اقسام آن گفتگو كرديم ، اينك راجع به نقطهء مقابل علم يعنى جهل و اقسام آن بحث مىكنيم . در اين رابطه چهار مطلب داريم : مطلب اوّل : معناى جهل : كلمه جهل گاهى در مقابل عقل به‌كار مىرود ، كه در