اينها امورى است كه بشرى بودن وضع را بعيد ساخته و الهى بودن آن را تقويت مىكند . سپس مرحوم شهيد صدر برابر نظريّه خاص كه در باب وضع دارند « 1 » بشرى بودن وضع را تبيين مىكنند ( كه ما كارى به نظريّهء ايشان در باب وضع نداريم و قبلا نيز در بيان حقيقت وضع آن را بحث نكرديم ) در پايان مىفرمايد : با اينكه طبق نظريّهء خود بشرى بودن وضع را توضيح داديم ولى هرگز برهان قاطعى بر نفى الهى بودن وضع نداريم بلكه اين احتمال كماكان وجود دارد كه پيدايش لغت و زبان و تكلّم و استفاده از الفاظ به دخالت خالق انسان و الهام و عنايت ويژهء او باشد ، به اين نحو كه خداوند به نخستين انسان يعنى آدم ابو البشر الهام كرد و اسماء و الفاظ را به او تعليم فرمود ( اشاره به آيهء و علّم آدم الاسماء كلّها ) و كيفيت استخدام الفاظ را به او آموخت كه در مقام نقل افكار و خاطرات خويش به ديگران از آنها مدد بگيرد . و نه تنها اين احتمال وجود دارد بلكه برابر پاره‌اى از نصوص دينى اين فرضيّه مناسب‌تر است و آن نصوص ، آياتى از قرآن كريم است كه داستان سرگذشت آدم و همسرش را بيان مىكند كه اصلا پيش از هبوط به دنيا و زندگانى دنيا آن هنگام كه در بهشت بسر مىبردند آگاه به كلمات بودند و توان محاوره و مكالمه داشتند خداوند با آنها سخن مىگفت : « قُلْنا يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلا مِنْها . . . » آدم با فرشتگان سخن گفت : « فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمائِهِمْ . . . » شيطان با آن دو سخن گفت و . . . كه اين داستان در چندين سوره قرآن بيان گرديده است « 2 » و اين‌همه بدون فرضيّهء الهام ربّانى و عنايات خداوندى قابل‌قبول نيست . و همين نصوص مورد استناد بعضى ديگر از دانشمندان قرار گرفته است . « 3 » نقد اين سخنان : به عقيدهء ما تمام اين فرمايشات قابل‌جواب است و با دقّت در بيانات مذكور دربارهء نظريّهء چهارم ، جواب اينها داده مىشود و به اجمال تمام

--> ( 1 ) . بحوث فى علم الاصول ص 81 - 84 . ( 2 ) . بحوث فى علم الاصول ص 81 - 84 . ( 3 ) . اصول استنباط ص 56 .