على الله ما لا تعلمون . « 1 » شيوهء استدلال : فتوى به برائت شرعى يا اباحه ظاهرى در موارد شبهه ، از نوع فتوى به غير علم است ؛ زيرا شما يقين نداريد كه فلان كار شرعاً مباح باشد و ما نسبت به آن آزاد باشيم و معذلك فتوى به اباحه مىدهيد . همچنين حكم به ايمنى از عقوبت و برائت عقلى ، از نوع حكم به غير علم است ؛ زيرا شما يقين به ايمنى نداريد ، شايد عذاب وجود داشته باشد ، پس چگونه فتوى به آزادى مىدهيد ؟ 2 . آياتى كه از وقوع در تهلكه و القاء نفس در معرض هلاكت ، نهى كرده و فرموده است : لا تلقوا بأيديكم إلى التهلكه . « 2 » شيوهء استدلال : كسى كه مشتبه التحريم را مرتكب مىشود خود را در معرض هلاكت افكنده است ؛ زيرا شايد در واقع حرام باشد و موجب هلاكت و عقاب شود ؛ القاء در تهلكه ممنوع است ؛ پس ارتكاب شبهه ممنوع است و بايد احتياط كرد . 3 . آياتى كه امر به تقوا نموده و فرموده‌اند : اتّقوا الله حقّ تقاته . « 3 » و حق تقواى الهى اين است كه انسان از حرام واقعى مسلّم اجتناب كند ، از محتمل التحريم هم اجتناب كند ، و گرنه حق تقواى الهى را مراعات ننموده است . قوله : والجواب : افزون بر جواب‌هاى نقضى كه سه جواب است و آخوند رحمه الله از آنها صرف نظر كرده است « 4 » مىفرمايد : پس از قيام ادلّهء معتبره از نقل و عقل بر برائت و اباحهء شرعى و ايمنى عقلى از عقاب در شبهه بدويّه ، فتوى به اباحه يا برائت از نوع فتواى بدون علم و دليل معتبر نيست ، بلكه با دليل است و از آيات دسته اوّل تخصصاً خارج است و نيز ارتكاب مشتبه با وجود دلايل عقلى و نقلى بر جواز ، از نوع اقدام در هلاك و افتادن در وادى هلاك نيست و يقين به عدم هلاك به معناى عقوبت داريم . همچنين ارتكاب مشتبه مخالف با تقواى الهى نيست ؛ زيرا تقوا يعنى واجبات را انجام دادن ، محرّمات را ترك كردن . در مانحن‌فيه اصل وجوب يا حرمت مشكوك است و گفتن اين‌كه تقوا به معناى امتثال كردن محتمل‌هاست ، دليل لازم دارد ؛ در صورتى كه ما چنين دليلى نداريم - آرى اگر امر به ورع شده بوديم ، جا داشت كسى بگويد ورع ، مشتبهات را هم شامل مىشود - پس اخبارىها از آيات طرفى نبستند .

--> ( 1 ) . سورهء نور ، آيهء 35 . ( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 195 . ( 3 ) . سورهء تغابن ، آيهء 16 ؛ سورهء بقره ، آيهء 103 . ( 4 ) . الف ) در شبههء موضوعيّه هم همين حرف‌ها هست ، پس چرا شما در آنجا برائتى شديد ؟ ب ) در شبههء وجوبيّه نيز همين‌حرف‌ها هست و شما برائتى شديد ؛ ج ) خود اخبارىها چند گروه‌اند : عدّه‌اى توقفىاند ؛ ولى عدّه‌اى فتوى به وجوب احتياط مىدهند ، عدّه‌اى فتوى به حرمت ظاهرى مشتبه التحريم داده‌اند ، عدّه‌اى هم فتوى به حرمت واقعى داده‌اند و همان اشكال به اينها هست كه قول به غير علم است .