مرحوم آخوند در جواب اين فرمايشات مدعى است كه اصل كثرت استعمالِ صيغهء افعل در ندب را مىپذيريم ولى به چند دليل اين كثرت استعمال ، نه موجب نقل فعل امر به استحباب است « 1 » و نه سبب حمل فعل امر به مجاز مشهور ؛ « 2 » حتى باعث توقف هم نمىشود . آن ادلّه عبارتند از : 1 . چنين نيست كه صيغهء افعل در ندب ، كثير الاستعمال باشد ولى در وجوب ، قليل الاستعمال ؛ بلكه در وجوب هم كثير الاستعمال است و معناى حقيقى هم مشهور است . 2 . هر كثرت استعمالى سبب ترجيح مجاز بر حقيقت يا موجب توقف نمىشود . گاهى لفظى در معناى مجازى فراوان استعمال مىشود ولى هر بار كه به‌كار مىرود با قرينهء متصلّه همراه است . مثلًا اگر شخصى روزى صد بار اسد را در معناى رجل شجاع استعمال كند و بگويد « رايتُ اسداً يرمى » چنين كثرت استعمالى موجب توقف يا ترجيح نيست ، بلكه اگر بار صد و يكم بگويد « رأيت اسداً » و قرينه نياورد ، بر معناى حقيقىِ آن حمل مىشود . گاهى شخص ، لفظ را بدون قرينهء متصلّه در معنايى به‌كار مىبرد ، سپس منفصلًا و در كلام ديگر ، قرينه بر مراد آورده و مقصود خويش را روشن مىسازد ، مثلًا مىگويد « رأيتُ اسداً » و پس از مدتى مىگويد منظورم رجل شجاع است . چنين كثرت استعمالى موجب رجحان است ؛ يعنى اگر صد بار گفت « رأيتُ اسداً » و پس از مدتى قرينه‌اش را آورد ، براى بار صد و يكم وقتى « رأيتُ اسداً » مىگويد ، ما احتمال قوى مىدهيم كه باز هم مرادش رجل شجاع مىباشد و قرينه‌اش را بعداً مىآورد . اينجا جاى توقف يا ترجيح است نه مطلقاً . استعمال امرهاى كتاب و سنّت در ندب از قسم اوّل است ، يعنى معمولًا همراه و مصاحب قرينه است و چنين شهرتى مزاحم نيست و جلو حمل بر حقيقت را نمىگيرد . قوله : كيف . . . : در واقع اين بيان يك جواب نقضى است : خود صاحب معالم هم قبول دارد كه الفاظ عموم ، ظهور در عموم دارند و حقيقت در آن هستند و معذلك اغلب عمومات مبتلا به تخصيص شده و در خصوص استعمال شده‌اند ، تا آنجا كه ضرب المثل شده و مىگويند : « ما من عاّم إلّاو قد خصّ » ولى در عين حال اين كثرت استعمال در خصوصِ تخصيص ، ظهور عام را زير سؤال نبرده و آن را تحت الشعاع قرار نمىدهد و موجب انثلام و هدم آن نگرديده است ، بلكه به نصّ خود شما عمومات بر معناى عموم حمل مىشوند ، ولو موارد اندكى به عمومشان باقى باشند . وقتى دليل ،

--> ( 1 ) . كه از معناى حقيقى منقول و در معناى مجازى حقيقت شود . ( 2 ) . ولو سببِ نقل نباشد .