منه » ، « آمرك بكذا ، أى أطلب منك » يا « اذا امرتكم بشىء فاتوا منه ما استطعتم اى اذا طلبت منكم » . 2 . يكى از موارد استعمال لفظ امر ، « شأن » ( منزلت ، موقعيّت ) است . مثلًا با كسى وعده‌اى داشتيد كه قدرى دير كرده‌ايد ؛ طرف وعده مىگويد : « چرا تأخير كرديد ؟ » شما مىگوييد : « شغلنى أمر كذا » ؛ يعنى فلان شأن و حالت و موقعيّت مرا به خود مشغول و سرگرم كرد و غفلت كردم . 3 . يكى از موارد استعمال كلمهء امر ، « فعل » است . « 1 » مثلًا مىگوييم : « الامور مرهونةٌ بأوقاتها ، أى الأفعال » . يعنى كارها در رهن وقت خودشان هستند و هر كارى وقتى دارد . يا مثال مرحوم آخوند كه از قرآن مىآورد : و ما أمْر فرعون برشيد ، « 2 » أى و ما فِعل فرعون ؛ يعنى كار فرعون از روى رشد و عقل نبود . « 3 » مرحوم محقّق رشتى در صفحهء 198 بدايع الافكار براى شأن به اين آيه مثال زده است . 4 . يكى از موارد كاربرد واژهء امر در مورد « فعل عجيب » است . « 4 » مثلًا در قرآن دربارهء حضرت نوح مىخوانيم : فاذا جاء أمرنا و فار التّنور ، « 5 » أى فعلنا العجيب . دربارهء قوم لوط مىخوانيم : فلمّا جاء أمرنا جعلنا عاليها سافلها و أمطرنا عليهم حجارة ، « 6 » أى فلمّا جاء فعلنا العجيب ، و دربارهء قوم صالح هم همين تعبير آمده است : فلمّا جاء أمرنا أى فعلنا العجيب . « 7 » 5 . يكى از موارد استعمال لفظ امر « شىء » است . مثلًا حاجى سبزوارى فرموده است : أزمّةُ الامور طرّاً بيده * و الكل مستمدّة من مدده « 8 » أى أزمّة الأشياء ؛ يعنى زمام امر همه چيز در دست قدرت الهى است و همه از مدد او استمداد مىجويند . 6 . يكى از موارد استعمال مادّهء امر ، « حادثه » است . مثلًا مىگوييم وقع اليوم أمرٌ كذا ، أى حادثةٌ كذا ؛ يعنى امروز فلان حادثه و واقعه رُخ داد . « أمرُ كربلاء عجيبٌ » أى حادثة كربلاء عجيبٌ . 7 . يكى از موارد استعمال امر ، « غرض » است . مثل : جئت لأمرٍ كذا ، أى لغرضٍ كذا ؛ يعنى براى فلان منظور به حضور شما رسيدم . نحوهء استعمال : غير از موارد مذكور هم مواردى ذكر شده است كه فعلًا مهمّ نيست . اكنون اين بحث مطرح مىشود كه نحوهء استعمالِ امر و دلالت آن ، بر اين معانى چگونه است ؟ چهار احتمال وجود دارد :

--> ( 1 ) . به معناى لغوىِ كلمه ؛ يعنى كار نه به معناى اصطلاح نحوى . ( 2 ) . سوره هود ، آيهء 67 . ( 3 ) . البته اين مثال قابل مناقشه است ، زيرا قبل از جملهء مذكور فرموده است : فاتّبعوا أمر فرعون و سپس فرموده است و ما أمر فرعون و ظاهراً امر به معناى فرمان و دستور است ، نه فعل كه به هر حال بايد تفسير ملاحظه شود . ( 4 ) . اين معنا از معناى قبلى اخصّ است ؛ زيرا آنجا فعل مطلق منظور بود ، ولى اينجا فعل خاص ؛ يعنى فعل عجيب منظور است . ( 5 ) . سوره هود ، آيه 40 . ( 6 ) . سوره هود ، آيه 82 . ( 7 ) . البته باز بايد تفاسير ديده شود كه اين امرنا آيا همان فعل عجيب است يا امر به معناى فرمان است ؟ تشريعى يا تكوينى ؟ نظير و جاء ربّك ، أى أمْر ربّك كه مراد از امر چيست ؟ ( 8 ) . شرح منظومه ، بخش حكمت ، ص 2 .