تقليد ابتدائى از ميّت ، نياز بيشترى به علم اصول احساس كرده و با تمام وجود در جهت تكميل اين علم كوشش و تلاش كرده‌اند كه شكراللَّه مساعيهم الجميله و از عصر امام صادق آل‌محمّد - صلوات‌اللَّه عليهم اجمعين - دست به قلم برده و در موضوعات اصولى ، كتاب و رساله و مقاله نوشته‌اند تا به امروز كه عميق‌ترين و مبسوطترين كتب اصولى و مباحث اصولى مطرح است كه گاه نزديك به پانزده سال طول مىكشد تا يك دورهء استدلالى اين مباحث مطرح شود . مرحوم علّامهء بزرگوار آيةاللَّه سيد حسن صدر در كتاب ارزشمند تأسيس‌الشيعه لعلوم الاسلام « 1 » نام عده‌اى از بزرگان را ذكر مىكند كه تا زمان جناب علّامهء حلى در باب علم اصول قلم زده‌اند . او مىگويد : اين اشتباه است كه جلال‌الدين سيوطى در كتاب « اوائل » خويش نوشته : « انّ اوّل من صنف فى اصول الفقه ، الشافعى بالاجماع » و ادعاى اجماع كرده كه امام شافعى اولين كسى است در اسلام كه در علم اصول فقه كتاب نوشته است . علت اشتباه سيوطى آن است كه هشام بن حكم شاگرد برومند امام صادق عليه السلام و شيخ متكلمان اماميه اول كسى است كه در فن اصول فقه كتاب مباحث الفاظ را نوشته كه از مهم‌ترين مباحث اصولى است . پس ا زايشان يونس بن عبدالرحمان است كه در باب تعادل و تراجيح يا تعارض روايات كتاب نوشته كه اين هم يكى از مهم‌ترين مباحث علم اصول است . و اين دو مصنّف گرانقدر پيش از امام شافعى بودند . سومين نويسنده جناب ابوسهل نوبختى است كه نجاشى از وى با عنوان « شيخ المتكلّمين من اصحابنا » ياد كرده است ، وى از دانشمندان قرن سوم هجرى و كتاب خصوص و عموم را نگاشته كه يكى از مباحث مهم علم اصول است . چهارمين دانشمند شيعى كه در علم اصول كتاب نوشته جناب حسن بن موساى نوبختى خواهرزادهء ابوسهل نوبختى است كه « شيخ المتكلمين فى الشيعه فى عصره » بوده و در موضوع حجيت خبر واحد كه از مهم‌ترين مباحث اصول است كتابى نوشته و نيز در موضوع خصوص و عموم كتابى نوشته است . پنجمين شخصيت بزرگ شيعى جناب ابن‌داود معروف به « شيخ الطائفة الاماميه و عالمها » و مشهور به « كثير العلم و كثير التصنيف » است ، وى از علماى قرن چهارم بوده و كتاب اختلاف و تعارض روايات را نوشته است . ششمين شخصيت نام‌آور شيعه جناب شيخ مفيد است كه او را « معلم الشيعه الاماميه » لقب داده‌اند و در همهء علوم وحيد روزگار خويش بوده است ، ايشان كتابى در اصول فقه دارد كه حاوى تمام مباحث اين علم است .

--> ( 1 ) . تأسيس‌الشيعه ، ج 310 - 314 .