[ خاتمه در ] مباحث اجتهاد و تقليد قوله : و امّا الخاتمة : مجموعهء مباحث كفاية الاصول در يك مقدّمه و هشت مقصد و يك خاتمه خلاصه مىشود كه مقدّمه مشتمل بر سيزده امر بود . مقاصد اصلى كتاب عبارت بودند از : مقصد اوّل اوامر . مقصد دوّم نواحى . مقصد سوّم مفاهيم . مقصد چهارم عام و خاص . مقصد پنجم مطلق و مقيد . مقصد ششم امارات . مقصد هفتم اصول عمليّه و مقصد هشتم راجع به تعارض ادله بود . به فضل الهى تمام اين مقاصد بحث و بررسى شد . اينك خاتمهء كتاب دربارهء مسائل اجتهاد و تقليد است و مشتمل بر هشت فصل است كه پنج فصل آن راجع به اجتهاد و سه فصل ديگر دربارهء تقليد است و به ترتيب مطرح مىگردد : فصل اوّل تعريف اجتهاد فصل اوّل از فصول اجتهاد و تقليد بيان معناى لغوى و اصطلاحى اجتهاد است . در مجموع دو معناى لغوى و دو تعريف اصطلاحى عرضه مىشود : 1 - اجتهاد در لغت عرب به معناى تحمّل مشقّت آمده « 1 » و از اين تعبير پيداست كه در اجتهاد نوعى هموار كردن راه سخت و دشوار و پذيرا گشتن مشكلات نهفته است و به هر كار جسمى و روحى اجتهاد گفته نمىشود . مثلا كسى كه جسم خفيف و سبكى را جابجا مىكند ، اجتهاد اطلاق نمىشود و عرب نمىگويد فلانى جدّ و جهد به كار برد ؛ ولى كسى كه

--> ( 1 ) - مفردات راغب اصفهانى ، ص 142 ، مادّه جهد .