قسم ثانى ) گاهى كلّى قرائت قرآن در ضمن فردى از افراد آن ( سورهء يس مثلا ) محقّق شد و الآن قطعا اين فرد منتفى شده و كلى در ضمن آن نيز منتفى شده ، ولى احتمال مىدهيم كه هم‌زمان با تمام شدن سورهء يس ، مشغول قرائت سورهء ديگر ( مثلا صافات ) شده و الآن قرائت قرآن در ضمن آن محقّق است ( استصحاب كلّى قسم ثالث ) . پس همان چهار قسم در اينجا هم تصوير شد و احكام هر قسمى همان احكامى است كه در تنبيه سوّم گذشت و دليلها همان دليلهاست و نيازى به اعاده نيست . قوله : و امّا الفعل المقيّد : شيخ اعظم در رسائل امور تدريجى را كه مطرح كرده سه قسم درست كرده . 1 - خود زمان كه ذاتا متدرّج و منصرم الوجود است . 2 - زمانيّات يعنى امور تدريجى كه در بستر زمان تحقّق مىيابند ، مثل حركت و سيلان و جريان و كتابت و . . . 3 - افعالى كه ذاتا از امور قارّه هستند ؛ ولى مقيّد به يك امر تدريجى به نام زمان شده‌اند و زمان قيد آنهاست ، مثل جلوس كه امرى قارّ است و در آن واحد به تمام و كمال حاصل است ؛ ولى در لسان دليل زمان خاصّى در آن اخذ شده و فرموده : « يجب عليك الجلوس فى يوم الخميس » ، و مثل امساك و صيام كه امر قارّى است و در آن واحد اجتناب از همهء مفطرات روزه حاصل است ، ولى مقيّد به زمان خاصّى شده و فرموده : « صم يوم الجمعة » ، و حكم هر قسم را جداگانه بررسى كرده‌اند ؛ « 1 » ولى مرحوم آخوند اين سه قسم را در دو قسم گنجانده . 1 - امور تدريجى كه تدريجى بودن ذاتى و داخل در ذات آنهاست و ذواتى تدريجى هستند اعم از خود زمان و يا امورى از قبيل : حركت ، قرائت ، كتابت و . . . كه تا به حال تكليف اين قسم روشن شد و به عقيدهء آخوند استصحاب در امور تدريجى هم جارى و سارى بود .

--> ( 1 ) - فرائد الاصول ، ص 374 به بعد .