زيرا هرچه فحص كرد به نتيجه‌اى نرسيد و واجب واقعى برايش متعيّن نشد . در اين فرض چاره‌اى جز احتياط و امتثال اجمالى ندارد . فعلا بحث ما در فرض تمكن از امتثال تفصيلى است ؛ يعنى مىتواند تحقيق كند و يك طرف را تعيين كند و مع‌ذلك فحص نمىكند و احتياط مىكند . آيا مىتواند به امتثال اجمالى بسنده كند يا خير ؟ 3 - گاهى متمكن است از تحصيل علم و يقين به يك طرف و بدنبال آن تحصيل امتثال تفصيلى . گاهى هم حد اكثر مىتواند ظن تفصيلى پيدا كند و راه علم مسدود است . فعلا بحث ما در فرض تمكن از امتثال تفصيلى علمى است . آيا با تمكن از تحصيل علم و امتثال تفصيلى علمى مىتواند به امتثال اجمالى و احتياط بسنده كند ؟ 4 - در جواب سؤال مذكور بايد گفت كه گاهى واجب واقعى يك واجب توصلى است . مثل اينكه اجمالا مىداند كه تطهير يكى از دو جامه واجب است . اداء دين به يكى از دو نفر واجب است و . . . كه در توصليات تمام مقصد و مقصود مولى ذات العمل است و قصد قربت دخالتى ندارد و به هر نيتى اتيان شود ، غرض مولى حاصل مىشود . در چنين مواردى با اينكه مىتواند فحص كند و نجس واقعى را يافته و همان را تطهير كند ، طلبكار واقعى را يافته و به همان مقدار بدهى را بدهد ؛ ولى زحمت فحص و تحقيق را به خود هموار نكرده و احتياطا هر دو جامه را مىشويد . به هر دو نفر همان مقدار جداگانه مىدهد چنين احتياطى قطعا صحيح و كافى است و محذورى ندارد و نيازى به امتثال تفصيلى نيست ؛ ولى گاهى عمل تعبدى است و قصد قربت لازم دارد . آيا در اين‌ها هم امتثال اجمالى كافى است ؟ 5 - در جواب سؤال قبلى بايد گفت كه گاهى احتياط و امتثال اجمالى در عبادات مستلزم تكرار عبادت نيست ، مثل مواردى كه دوران امر ميان اقل و اكثر است كه نماز ده‌جزئى واجب است يا يازده جزئى ؟ نماز با سوره واجب است يا بدون سوره ؟ نماز با استقبال واجب است يا بدون آن ؟ و . . . كه شك در جزئيت يا شرطيت چيزى داريم . در اين‌گونه موارد به عقيده مرحوم آخوند باز هم امتثال اجمالى و احتياط كفايت مىكند و نيازى به امتثال تفصيلى نداريم ؛ زيرا اخلال به هيچ امر معتبر و مسلم الاعتبار ( قصد قربت ) يا