متحمل شود و رنج سفر هندوستان بر تن خويش هموار سازد تا به گنج برسد هكذا در رسيدن به مصالح ابديّه بطريق اولى مشوق و محرك انسان است . . . و امّا دوّمى : اين مطلب ثابت نيست و در هيچ جا نقل نشده كه جناب موسى فرموده باشد : تكليف حرجى از عهدهء شما برداشته شد بلكه بالعكس از قرآن و سنّت استفاده مىشود كه در حق امم سالفه تكاليف سنگين و اعمال شاقه ثابت بود در قرآن مىخوانيم : وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا . و يا در حديث معراجيه مىخوانيم كه جناب موسى به حضرت رسول اكرم ( ص ) عرض كردند : ان امتك لا تطيق بذلك . و يا در حديث شريف رفع كه باتفاق كلمهء اصوليين در مقام امتنان صادر شده مىخوانيم : رفع عن امتى تسعة اشياء . . . از جملهء آنها حسد است كه در امم سالفه بر حسد درونى هم مؤاخذه بوده ولى در امت اسلام تا به حدّ اظهار نرسد كيفر ندارد چنان كه سابقا در مباحث جلد دوّم اين شرح پيرامون آن به تفصيل بحث شد . يا در روايات مىخوانيم كه امتهاى سلف روزهء صمت داشتند و يا براى قبولى تو به بنى اسرائيل مدت مديدى مأموريت يافتند كه به قتل و نابودى يكديگر اقدام كنند و . . . و امّا سوّمى : اين صحيح است زيرا كه در قرآن مىخوانيم : يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ . و نيز مىخوانيم : ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ و يا مىخوانيم : لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها و در روايت مىخوانيم انّ دين اللّه سهلة سمحة و . . . و لكن اگر اين كبراى كلّى را از شرع اسلام گرفتيد ديگر نوبت به استصحاب شريعت سابقه و حكم به بقاء آن نمىرسد .