4 - شبهه وجوبيه و دوران بين المتباينين : مثلا علم اجمالى داريم كه در عصر غيبت در روزهاى جمعه يا نماز ظهر واجب است و يا جمعه و بينهما هيچ قدر جامعى وجود ندارد يا مثلا علم اجمالى داريم كه سر چهار فرسخ يا قصر واجب است يا اتمام و اين دو متباينانند . [ ممكن است در به دو امر به ذهن كسى بيايد كه اين دو مثال از اقل و اكثر است نه متباينان زيرا كه جمعه اقل است و ظهر اكثر ، قصر اقل است و اتمام اكثر ولى با اندك دقّتى اين شبهه رفع مىشود زيرا كه در باب اقل و اكثر همواره اقل به نحو لا به شرط ملاحظه مىشود كه يجتمع مع الف شرط يعنى اگر هم در واقع اقل واجب بوده ما اكثر را انجام دهيم باز امتثال حاصل شده مثل نماز با سوره و بدون سوره ، صد نماز قضا بخوانيم يا صد و بيست نماز ولى در دو مثال مذكور اقل به شرط لا است و اكثر به شرط شىء است يعنى اگر در واقع اقل واجب باشد كه قصر است يا جمعه و ما اكثر را يعنى ظهر يا اتمام را اتيان كنيم اصلا امتثال نشده و قصر به شرط لا از اتمام واجب است و اين‌ها قسيم همند نه قسم يكديگر خذ فافهم فاغتنم ] 5 - شبهه وجوبيه و دوران بين اقل و اكثر استقلالى : مثل اينكه اجمالا مىدانم يا هزار تومان بدهكارم و پرداخت آن بر من واجب است و يا هزار و صد تومان ، اقل است يا اكثر هركدام را هم كه ادا كنم به همان اندازه امتثال حاصل مىشود يا مثلا نمىدانم آيا صد نماز قضا دارم يا صد و بيست نماز كه مثال اول از معاملات و مثال دوم از عبادات است . 6 - شبهه وجوبيه و دوران بين اقل و اكثر ارتباطى : مثل اينكه نمىدانم آيا در اسلام نماز با سوره بر من واجب شده يا نماز بدون سوره ؟ نماز با استعاذه واجب شده يا بدون آن ؟ نماز با قنوت واجب شده يا بدون آن ؟ و . . .