على محمدى خراسانى
53
شرح رسائل (فارسى)
عند العلم و الالتفات شرطيت دارد ولى عند الجهل بالحكم او الموضوع و يا عند النسيان شرط نيست و مراعات ندارد و . . . امّا برخى از شرائط مورد بحث است كه آيا از شروط واقعى هستند و يا علمى ؟ از قبيل استقبال الى القبله طهارت لباس و بدن ، طهارت مسجد و . . . از سخنان ابن ادريس حلّى برمىآيد كه اينها را شروط علميه مىداند يعنى اگر علم تفصيلى به قبله و طهارت ساتر و . . . داريم مراعات قبله و . . . لازم است ولى اگر علم تفصيلى نبود اينها شرطيت ندارند و دو دليل هم بر اين مطلب مىتوان اقامه كرد . 1 - انصراف : ادلّهء شرائط انصراف دارند به فرد اكمل كه صورت علم تفصيلى باشد و ساير صور را كه علم اجمالى و شك باشد شامل نيستند نظير مراعات ترتيب بين نمازهاى فوت شده كه شرط علمى است و عند العلم لازم است نه مطلقا . 2 - ما در اينجا دو دستهء شرائط داريم : يك دسته عبارتند از قبله - ساتر و . . . دسته ديگر عبارتند از : قصد تعيين و قصد وجه و قصد قربت جزمى آنگاه در موارد علم اجمالى امر دائر است ميان اينكه دسته اوّل مراعات شود و چهار نماز به جهات اربع بخوانيم يا با هر ساترى نمازى بخوانيم ولى دستهء دوّم را ناديده بگيريم يعنى معيّنا به هيچكدام قصد وجه و قصد قربت جزمى نكنيم و يا اين دسته را رعايت كنيم و دسته اوّل را ناديده بگيريم يعنى يك نماز انجام دهيم به يك طرف يا با يك ساتر و معيّنا به همان قصد قربت كنيم به عقيدهء ابن ادريس مراعات اين دسته دوّم مقدم است و تعيّن دارد و دستهء اوّل سقوط مىكنند .