و آيات ناهيه از جهتى عام هستند كه مطلق خبرهاى ظنى را شامل مىشوند چه خبر فاسق و چه عادل و از جهتى خاص مىباشند كه مخصوص خبرهاى غير علمى هستند و خبرهاى علمى را در بر نمىگيرند . مادّه افتراق از ناحيهء مفهوم آيه نبأ عبارتست از خبر عادل علمى كه مفهوم او را شامل است ولى آيات نه ماده افتراق از ناحيهء آيات ناهيه خبر فاسق ظنى است كه آيات او را شاملند ولى مفهوم خبر و مادّه اجتماع هر دو عبارتست از خبر عادل ظنى كه مفهوم مىگويد : اين خبر حجت است و آن عمومات مىگويند : اين خبر حجت نيست آنگاه با يكديگر تعارض نموده و تساقط مىكنند و نوبت به اصل اوّلى در باب ظنون مىرسد كه الاصل حرمة العمل بالظن الّا ما خرج بالدليل . جواب ما : نسبت ميان مفهوم و آيات ناهيه ، عموم و خصوص مطلق است ، بيان مطلب : آيهء نبأ با خبرهاى علمى كارى ندارد نه به منطوق و نه به مفهوم بلكه مخصوص خبرهاى غير علمى است . امّا بالمنطوق : چون منطوق مىگويد : در خبر فاسق تبين كن تا ندامت نباشد و واضح است كه اين در خبرهاى غير علمى است زيرا در علميات انسان احتمال خلاف نمىدهد تا احتمال ندامت بيايد بلكه يا يقين به صدق دارد پس اقدام مىكند و يا يقين به كذب دارد پس اقدام نمىكند . و امّا بالمفهوم : چون مفهوم هم تابع منطوق است و حيث اينكه منطوق مختص به خبرهاى غير علمى است مفهوم هم مخصوص خبر عادل غير علمى خواهد بود . حال وقتىكه آيهء نبأ هم مخصوص خبرهاى غير علمى بود نسبت ميان مفهوم با عمومات آيات عموم و خصوص مطلق خواهد بود زيرا كه عمومات