جملهء إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا يك جملهء شرطيه است و به حكم مفاد شرط كه تعليق الجزاء على الشرط است خداوند در اين آيه وجوب تبين را بر آوردن فاسق و خبر دادن او معلّق و متوقف ساخته و معناى منطوقى و مطابقى جمله اينست كه : ( اگر آورندهء خبر فاسق بود پس بر شما واجب است كه در اطراف تبيّن و تحقيق كنيد ) و در اصول فقه خوانديم كه جمله شرطيه على المشهور داراى مفهوم مخالفت است يعنى دلالت مىكند بر انتفاء حكم عند انتفاء الشرط آنگاه مفهوم جمله فوق اينست كه : « اگر آورندهء خبر فاسق نبود [ يعنى عادل بود چون واسطه‌اى در ميان نيست كما سيأتى ] پس در خبر او تبين لازم نيست » . حال اين مقدار ما را به نتيجه نمىرساند بلكه نياز به انضمام يك مقدمهء خارجيه داريم ، توضيح اينكه : با قطع نظر از مفهوم آيهء نبأ ، پيرامون خبر واحد عادل سه احتمال موجود است : 1 - در خبر عادل هم مثل خبر فاسق تبين يعنى تحقيق از صدق و كذب لازم است . 2 - در خبر عادل تبين لازم نيست بلكه واجب است خبر عادل را بدون تبيّن قبول كردن . 3 - در خبر عادل تبين لازم نيست بلكه واجب است آن را بدون معطّلى رد كردن حال از اين سه احتمال ، احتمال اوّل را مفهوم آيهء نبأ رفع مىكند امّا دو احتمال ديگر هست كه حالا كه نبايد تبين كنيم آيا القبول بلا تبين ؟ يا الرّد بلا تثبت ؟ و مادامىكه احتمال هست استدلال نيست چونكه اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال و لذا از مقدمه خارجيه كمك مىگيريم و آن اينكه مىگوئيم احتمال ردّ بلا تبين باطل است چون مستلزم آنست كه شخص عادل از فاسق