على محمدى خراسانى
106
شرح رسائل (فارسى)
شاذان در كتاب علل از امام رضا ( ع ) است : حضرت طبق اين حديث فوائد حج را برشمرده و از جمله فوائد حج اين را ذكر كردند كه : و لأجل ما فيه من التفقه و نقل اخبار الائمه ( ع ) الى كل صفح و ناحية يعنى از فوائد حج اينست كه مسلمانان از هر گوشهء عالم اسلامى به مدينه و مكه آمده و در آنجا احاديث ما را مىشنوند سپس به ميان قوم خود برده و آنجا نقل مىكنند سپس حضرت رضا ( ع ) به آيهء نفر در اين رابطه استشهاد نمودند كه : كما قال اللّه عز و جل فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ . . . . ملاحظه مىكنيد كه براى نقل الحديث به اين آيه استشهاد شده معلوم مىشود آيه به درد باب اخبار و روايت هم مىخورد . قوله لكنها : شيخ ره مىفرمايد : اين استدراك هم دو جواب دارد : 1 - حديث فضل بن شاذان ، خودش خبر واحد است و با خبر واحد نمىتوان شمول آيه نسبت به نقل حديث را اثبات نمود چون مستلزم دور است ، بيان ذلك : از طرفى حجيت مطلق خبر واحد و منجمله همين خبر فضل متوقف است بر شمول آيه نسبت به نقل الحديث از طرف ديگر شمول آيه نسبت به نقل حديث هم متوقف است بر حجيت خبر فضل و دلالت آن بر شمول پس حجيت متوقف بر شمول و شمول متوقف بر حجيت است پس در حقيقت حجيت بر حجيت توقف دارد و هذا دور صريح اى توقف الشىء على نفسه . 2 - در حديث فضل دو احتمال وجود دارد يكى اينكه قول مخبر حجت است و لو علمى نباشد و يكى اينكه بگوئيم : غالبا تعداد افراد مكهرو و حاجى از هر منطق زياد بوده به گونهاى كه در 90 % موارد از اظهارات آنها انسان يقين به حكم واقعى و كلام امام ( ع ) پيدا مىكند آنگاه از باب علم عمل مىكند نه از باب خبر واحد و اين احتمال قوى است . ان قلت : پس چرا حديث فضل مقيد نكرد قبول را به حصول علم ؟