ظهر واجب است امّا بتفصيل نمىتواند قضاوت كند . شك عبارتست از اينكه واقع صددرصد بر مكلف پوشيده است و هيچ راهى بسوى واقع ندارد نه اجمالا و نه تفصيلا مثلا شك دارد كه آيا در عصر غيبت هم جمعه واجب است يا خير ؟ مباحثى كه تا به حال مطرح بود راجع به علم تفصيلى بود و مباحث شك هم در مقصد سوم كتاب خواهد آمد فعلا راجع به علم اجمالى بحث مىكنيم : فنقول : شبهه‌اى نيست در اينكه علم تفصيلى حجت است يعنى اگر يك حكم شرعى براى مكلّف معلوم بالتفصيل شد حتما در حق او منجّز است و مخالفت آن عقاب دارد منتهى عند المشهور علم تفصيلى از هر راهى و براى هركسى حاصل شود حجّت است و عند الاخباريين اگر از راه مقدمات شرعيه حاصل شود حجّت است و عند كاشف الغطاء علم تفصيلى آدم متعارف حجت است نه شخص قطاع ولى فى الجملة حجيت علم تفصيلى از مسلمات است و بلكه عالىترين حجّت عقلى و شرعى علم تفصيلى است انما الكلام در اينست كه آيا علم اجمالى نيز همانند علم تفصيلى حجّت است يا خير ؟ در رابطه با علم اجمالى از سه ناحيه بحث مىكنيم : 1 - همان‌طورىكه علم تفصيلى مثبت تكليف است و منجز واقع است و حكم معلوم بالتفصيل در حق ما منجّز است آيا علم اجمالى هم در اين ناحيه ملحق به علم تفصيلى است يعنى آن هم مثبت تكليف است و حكم واقعى را در حق ما منجز مىكند يا اينكه علم اجمالى كالجهل رأسا يعنى هيچ تاثيرى ندارد بلكه وجودش كالعدم است و همان گونه كه عند الجهل بالواقع به اصول عمليه بايد مراجعه كنيم همچنين عند العلم الاجمالى نيز بايد از اصل قابل