على محمدى خراسانى

68

شرح رسائل (فارسى)

فطرى سالم با يك دليل نقلى تعارض كردند در تقديم نقلى اشكال است ما مىگوئيم : جاى ترديد نيست بلكه بلا اشكال عقل فطرى خالص مقدّم است بر هر دليل مخالفى بدليل اينكه معارف اوّليهء دين يعنى اثبات صانع و . . . با همين عقل فطرى سالم حاصل مىشود مثل شناخت انبياء و ائمه و اولياء الهى و عرفاء و اصل به حق و پائين از عقل فطرى سالم اكثر مردم با همين عقل فطرى مطلق به خالق هستى اعتراف مىكنند نظير آن استدلالى كه اعرابى نمود كه : البعرة تدل على البعير و اثر الاقدام تدل على المسير أ فسماء ذات بروج و ارض ذات فجاج لا تدلان على اللطيف الخبير . و نظير ايمان قلبى هر انسانى كه دست او از اسباب مادّى كوتاه شده منتهى عقل فطرى سالم همواره شكوفا و فروزنده است ولى عقل فطرى مطلق معمولا در ما انسانهاى عادى مثل آتش در زير خاكستر است كه كافى است اندك طوفانى بيايد و خاكسترهاى هواها و هوسها پراكنده سازد آنجا است كه آتش فطرت از درون شعله مىكشد و انسان راه‌گم‌كرده را به مبدأ اصلى راهبر مىشود و با همين استدلال عقلى كه به بديهيات منتهى مىشوند مثل برهان امكان و وجوب كه روى اصل التناقض محال تكيه دارد ما مىتوانيم وجود صانع متعال را اثبات كنيم و . . . حال جناب اخبارى اگر شما در حكم عقل قطعى فطرى تشكيك كنيد بايد فاتحهء تمام معارف را بخوانيد زيرا با آيات و روايات كه نتوان اثبات صانع كرد چون به دور و تسلسل منتهى مىشود پس به ناچار بايد از طريق حكم عقل قطعى اين حقايق را اثبات كرد تا بتوانيم علوم شرعى را برآن مبتنى كنيم و گرنه انكار عقل يا ترديد در ادراك آن مساوى است با انكار شرع و يا ترديد در آن