على محمدى خراسانى

61

شرح رسائل (فارسى)

2 - بيشتر علماء شيعه منكر اين امر هستند بخاطر دخالت عقل است به اينكه يك دسته مىگويند : سهو النبى لطف على العباد فيجوز در نتيجه حديث را مىپذيرند و يك دسته مىگويند : سهو عيب است و اگر در پيامبر باشد اعتماد مردم از او سلب مىشود و در نتيجه نقض غرض لازم مىآيد . . . لذا حديث را رد كرده‌اند پس سرچشمه اختلاف نظر همانا دخالت دادن عقل استدلالى است . سخنان محدث جزائرى مرحوم سيد نعمت اللّه جزائرى كه يكى از چهره‌هاى سرشناس اخباريين است كتابى در شرح تهذيب مرحوم شيخ طوسى نوشته در مقدمات آن شرح فرمايشات محدث استرابادى را با طول و تفصيل نقل كرده سپس فرموده : من نيز اين سخنان را قبول دارم سپس فرموده : اگر كسى به ما اعتراض كند به اينكه : شما اخباريين با اين محاسبات عقل را به كلى عزل ساختيد و هيچ‌گونه ارزشى براى آن قائل نشديد پس عقل چه محلّى از اعراب دارد ؟ خواهيم گفت : خير عقل بكلّى بىارزش نشده و در حوزهء ادراكات خودش ارزش دارد بيان ذلك : اما بديهيات از هر علمى كه باشد من‌جمله از علم فقه مربوط به عقل است و حاكم على الاطلاق در آن عقل انسان است ، و امّا در مسائل نظرى : در مواردى كه عقل حكم به مطلبى مىكند و از دليل شرعى هم بر خلاف آن صادر نشده چه اصلا دليل نقلى نباشد و يا باشد ولى موافق با عقل باشد باز حكم عقل ارزش دارد و نيز در مواردى كه عقل حكمى دارد و از نظر نقل يك دليل بر وفق عقل است و يك دليل بر خلاف آن باز هم حكم عقل مرجح مىشود و ترجيح مىدهد يك دليل نقلى را بر نقلى ديگر تنها در مواردى كه العقل يحكم بالحسن و الوجوب مثلا و النقل يحكم بالحرمة و