و لو مصادفت با حرام واقعى چون از روى جهالت بوده نه حسن دارد و نه قبح ولى چه اشكال دارد كه اين امر بدون حسن و قبح مؤثر باشد و جلو حسن انقياد را بگيرد ؟ آيا عقلا مانعى در كار است ؟ مستشكل در ادامه سخنانش مىگويد : اگر شما اشكال كنيد كه مصادفت با وجوب واقعى در تجرى و حرام واقعى در انقياد در اختيار شخص متجرى يا منقاد نيست بلكه امرى تصادفى است آنگاه امرى كه خارج از اختيار است چگونه مىتواند مؤثر باشد در استحقاق مدح يا ذم ؟ ما خواهيم گفت : خود شما در جواب از دليل چهارم مشهور فرموديد : عقلا مانعى ندارد كه امر خارج از اختيار بنام عدم المصادفة تأثير داشته باشد در عدم العقاب و شواهد فراوانى هم آورد حال در ما نحن فيه هم مىگوئيم اين امر و لو حسن ندارد ولى چه اشكال دارد كه جلو قبح تجرى را بگيريد ؟ قلت : اوّلا قياس ما نحن فيه به جوابى كه ما از دليل چهارم مشهور داديم مع الفارق است و فرق اينست كه ما كه مىگفتيم عدم مصادفت موجب عدم عقاب است از باب دفع مىگفتيم يعنى مدّعى بوديم كه اصلا تجرى عقاب‌آور نيست مگر با واقع مصادف درآيد امّا شما كه مىگوئيد : مصادفت با وجوب واقعى موجب رفع قبح است از باب رفع مىگوئيد يعنى قبول داريد كه تجرى بما هو هو خواهان قبح و مفسده است ولى مىگوئيد : مصادفت با وجوب واقعى اين قبح را برمىدارد حال اگر يك امر غير اختيارى بتواند در دفع مؤثر باشد دليل آن نيست كه پس در رفع هم مؤثر است خير الدفع اسهل لذا تأثير مىگذارد ولى الرفع مشكل‌تر است و لذا تأثير مشكل خواهد بود و ثانيا مراجعه به وجدان مشكل را حلّ مىكند زيرا عقل هر عاقلى مستقل است به اينكه تجرى بر مولى قبيح است و صرف مصادفت با وجوب واقعى هم قبح آن را نمىشويد چون با علم و قصد نبوده بلكه از روى جهالت