على محمدى خراسانى

366

شرح رسائل (فارسى)

اين اجماع منقول بتواند به نتيجه برسد كه همان كشف قول امام يا حجت معتبره باشد ، البته امارات هم همه يكسان نيستند : گاهى از انضمام امارات به رأى معصوم ( ع ) مىرسد مثلا اتفاق معروفين تا زمان شيخ را خود شيخ طوسى براى ما نقل مىكند و اتفاق جميع ارباب كتب را از زمان شيخ تا به امروز خودمان تتبع كرديم عادتا حدس مىزنيم كه هذه المقالة بلغ الى الفقهاء من امامهم و گاهى از انضمام امارات به حجت معتبره مىرسيم مثل انضمام فتواى مشهور متأخرين به مشهور متقدمين كه اولى تتبعى و دوّمى نقلى بوده و بعيد است مشهور بدون مدرك معتبر فتوا دهند و گاهى از انضمام امارات هم به نتيجه‌اى نمىرسيم در اثر ضعف اماره و عدم اعتناء به آن مثل انضمام خبر واحد ضعيف به آن اجماع منقول و يا مثل انضمام اتفاق معروفين در عصرى به نقل اتفاق معروفين عصر ديگر پس جابجا مسئله فرق پيدا مىكند . قوله : و من ذلك ظهر : شيخ ره مىفرمايد : از اين مطالب روشن مىشود كه مرحوم تسترى قائل به تفصيل نيست يعنى نمىخواهد بگويد كه بعضى از اجماعات منقوله استقلالا ملازمه با رأى امام يا حجت معتبره دارند و معتبرند و بعضيها ندارد پس حجت نيستند آن‌گونه كه از ظاهر آخرين جملهء ايشان بدست مىآيد چون دانستيم كه قدر متيقن از اجماع همانا اتفاق المعروفين است آن هم به تنهائى مستلزم حجت معتبره نيست البته استلزام عادى همچنين مرحوم تسترى مدعى نيست كه اجماع منقول بما هو اجماع منقول فى الجملة يعنى بعنوان جزء الحجة ارزش دارد بلكه خلاصهء كلام ايشان اين شد كه مدّعى اجماع كه مىگويد : اجمع الفقهاء على كذا كلامش ظهور دارد در اجماع تتبعى و حسّى و چون عادل است ما او را در اين اخبارش تصديق مىكنيم منتهى اگر