را مىگيرد . مرحوم شيخ مىفرمايد : مدرك حجيت ظواهر بناء عقلا است و عند العقلاء ظن فعلى نفيا و اثباتا به وفاق يا به خلاف ملاك نيست يعنى ظن فعلى به وفاق حاصل شود ظاهر كلام حجت است ، ظن فعلى به خلاف حاصل شود ظاهر حجت است ظن شخصى به هيچ طرف هم حاصل نشود باز ظاهر حجت است و مخالفت آن موجب ملامت است و شاهد مطلب اينست كه : مرحوم امين استرابادى [ رئيس الاخباريين ] هم كه در باب حجيت استصحاب ظن شخصى را ملاك نمىگيرد فرموده : استصحاب حكم عام و مطلق جزء استصحابات مجمع عليها است [ همانند استصحاب عدم نسخ كه مجمع عليه است ] منظور اينست كه ما ظن شخصى داشته باشيم يا نه ، اگر هم داشتيم به وفاق باشد يا به خلاف فرقى ندارد بلكه در همه جا حكم عام را كه عموميت باشد و حكم مطلق را كه ظهور اطلاقى باشد استصحاب مىكنيم ، پس مطلب منحصر به اصوليين نيست بلكه اخباريين هم به اين امر معترفند كه ظن شخصى ملاك نيست و مطلب اجماعى است البته جناب استرابادى تعبير كرد به استصحاب حكم عام و مطلق ما در اين تعبير اشكال داريم و مىگوئيم : اين استصحاب ، استصحاب به اصطلاح اصولى نيست كه داراى اركانى از قبيل يقين سابق و شك لاحق باشد زيرا كه استصحاب عبارتست از ابقاء ما كان آن هم به ابقاء تعبدى كه متفرع است بر شك در بقاء آن شىء [ چنان كه در جلد چهارم شرح اصول فقه آورده‌ام ] و ظهورات قابل شك نيست چون ظهور يك امر وجدانى عرفى است كه يا عند العقلاء هست و يا نيست و در هر حال جاى استصحاب نيست مگر اينكه توجيه كنيم و به استصحاب مصطلح برگردانيم يعنى بگوئيم مراد از استصحاب عموم استصحاب عدم حدوث مخصص است [ استصحاب وجودى را به عدمى ارجاع كنيم ] كه در اين صورت اركان