على محمدى خراسانى
206
شرح رسائل (فارسى)
هم مثل باب تعبد به ظن بدون علم است اگر اين تشريع است بايد آن هم تشريع باشد و ليس فليس ، شيخ مىفرمايد : ميان احتياط و ما نحن فيه تفاوت از زمين تا آسمان است زيرا تعبد به ظن بدون دليل بدان معنا است كه ما ملتزم شويم كه مدلول اماره حكم خدا است و به خدا نسبت دهيم درحالىكه نمىدانيم امّا احتياط بدان معنا است كه ما احتمال مىدهيم واجب باشد انجام دهيم بدون اينكه به شارع مستند كنيم ، ميان اين دو فرقى واضح است زيرا اولى صددرصد مبغوض و قبيح است و دوّمى صددرصد مطلوب و حسن است . و الحاصل : متابعت از ظن و عمل به مظنه سه نوع است : 1 - عمل به ظن از باب تعبد و تدين يعنى اسناد امر مظنون به خداوند بدون دليل معتبر باشد اين همان تشريع است و هو محرم بالادلة الاربعة . 2 - عمل به مظنه از باب احتياط باشد اين قسم سه شعبه دارد : الف : در بعض موارد عمل به ظن از باب احتياط رجحان و حسن دارد و آن در شبهات وجوبيه يا تحريميه است فى المثل احتمال مىدهيم كه دعا عند رؤية الهلال واجب باشد و احتمال هم مىدهيم كه جايز باشد از باب احتياط انجام مىدهيم و العقل يحكم بحسن الاحتياط . . . ب : در بعض موارد عمل به ظن از باب احتياط نه حسن دارد و نه قبح بلكه جايز است و آن در موارد دوران بين المحذورين است كه آيا مثلا دفن كافر واجب است يا حرام در اينجا احتياط در جانب احتمال حرمت به اينست كه دفن كافر را ترك كنيم ولى اين احتياط معارض است با احتياط در جانب احتمال وجوب كه به فعل دفن است و حيث اينكه هر دو احتمال مساوى هستند لذا احتياط نسبت به هر طرفى مباح و جايز مىباشد . ج : در بعض موارد عمل به مظنه از باب احتياط قبيح و حرام است و آن در موردى است كه احتياط با يك اصل معتبر و يا دليل معتبرى مخالفت