است مثلا زمان احتمال وجوب امشب است و زمان احتمال حرمت فردا شب حال اين مثال در فرض اول مثال براى مخالفت التزاميهء تنها مىشود ولى در فرض دوّم امكان مخالفت عمليه قطعيه وجود دارد به اينكه امشب را ترك كند و فردا شب را آميزش كند پس يقين مىكند كه حكم واقعى مخالفت شده حال در هر طرف كه باشد . و گاهى در شبهات حكميه است فى المثل علم اجمالى دارم كه در اسلام يا دفن ميت كافر حرام است و يا واجب مع‌ذلك مىگويم : الاصل عدم الوجوب و الاصل عدم الحرمة و به اباحه ملتزم مىشوم اين شد مخالفت التزاميه امّا مخالفت عمليه‌اى در كار نيست زيرا در مقام عمل يا انجام مىدهم كه با احتمال وجوب هماهنگ است و يا ترك مىكنم كه با احتمال حرمت دمساز است البته در اين مثال هم قيدى داريم كه [ مع عدم كون احدهما المعين تعبديا ] اجمال قضيه اينست كه : گاهى هريك از احتمال وجوب و حرمت تعبدى است و گاهى هر دو توصلىاند و گاهى احدهما المعين تعبدى است و گاهى احدهما المخير تعبدى است حال مثال فوق تنها در فرض دوم و چهارم مثال مىشود براى مخالفت التزاميهء تنها ولى در دو فرض ديگر امكان مخالفت قطعيه عمليه وجود دارد اگر هر دو را توصلى حساب كنيم اگر با اصل وجوب و حرمت را نفى كرديم مباح خواهد شد ولى در عمل حتما با احدى الطرفين موافقت شده فلا يلزم المخالفة العملية . و اگر هر دو را تعبدى فرض كنيم مخالفت عمليه هم لازم مىآيد زيرا وقتى اصل عدم وجوب و حرمت را جارى نموديم مخالفت التزاميه است و امّا عملا اگر انجام بدهيد چون قصد قربت نبوده پس ارزشى ندارد و اگر ترك كنيد چون بدون قصد قربت ترك شده باز هم مخالفت عمليه خواهد بود و اگر احدهما المعين تعبدى باشد فى المثل جانب وجوب اينجا هم وقتى اصل