بنابراين ، همان‌طور كه امام راحل فرموده است : تعريف مصباح از بيع كاملًا دقيق ، پذيرفتنى و قابل دفاع است « 1 » و حقيقت بيع تبديل اضافهء مالى به اضافهء مالى ديگر است و مال بودن در صدق بيع دخيل است ، نه اين‌كه خارج از ماهيت بيع و از شروط صحت معامله باشد ؛ آن‌گونه كه مشهور آورده‌اند . نكتهء دوم ، بررسى معناى مبادله و اشكال بر آن كلمهء « مبادله » در تعريف مصباح ، مصدر باب مفاعله است ؛ يعنى فعلى ميان دو كس به‌گونه‌اى انجام گيرد كه هركدام ، هم فاعل‌اند و هم مفعول‌به ، مثل « ضارب زيدٌ بكراً » ؛ زيد و بكر زد و خورد كردند ؛ يعنى هركدام هم زدند و هم خوردند . خلاصه ، باب مفاعله براى مشاركت است و دو طرف لازم دارد كه تفاعل داشته باشند . بنابراين ذكر « مبادله » در تعريف بيع مسامحى است ؛ زيرا بيع فقط كار بايع است كه مالش را به ديگرى تمليك مىكند يا مال خود را به مال ديگرى تبديل مىكند ، نه كار بايع و مشترى . بر اين اساس آيت‌الله خوئى مىگويد : آوردن لفظ « مبادله » در تعريف بيع ، صحيح نيست و بايد به‌جاى آن ، كلمهء « تبديل » بياوريم و بيع را به « تبديلُ مالٍ بمالٍ أو إضافة بإضافة » تعريف كنيم . « 2 » دو پاسخ از اشكال مزبور 1 . پاسخ محقق اصفهانى : « 3 » از قرآن كريم و روايات و ساير استعمالات فصيح و صحيح به وضوح استفاده مىشود كه لزومى ندارد مفاعله ميان دو كس باشد ، بلكه گاهى قوام آن به يك طرف است و بر فعل يك شخص اطلاق مىشود ، مثل يُخادِعُونَ

--> ( 1 ) . ر . ك : كتاب البيع ، ج 1 ، ص 25 - 68 . ( 2 ) . مصباح الفقاهه ، ج 2 ، ص 26 . ( 3 ) . حاشيه المكاسب ( محقق اصفهانى ) ، ج 1 ، ص 2 . .