2 . اخلاق : اخلاق يعنى تزكيه نفس و تهذيب روح و در يك كلام تخليه و تحليه . تخليه يعنى پيرايش سرزمين جان و روح از همه صفات زشت و ناپسند يا همان رذائل ، و تحليه يعنى آرايش جان به همه صفات زيبا و انسانى - الهى يا همان فضائل نفسانى ، اخلاق يعنى متخلق شدن به اخلاق الهى و متأدب شدن به آداب او و خلق و خوى خوبان و پاكان جهان را پيدا كردن و در يك جمله : اخلاق يعنى چنان كه صورت ظاهر ما انسان است سيرت باطن ما نيز انسانى باشد كه كامل‌ترين صورت در جهان امكان صورت انسان است . 3 . عمل صالح : عمل صالح در منطق شريعت دو شعبه دارد كه يكى جنبه اثباتى و ايجابى آن است و آن انجام هر كار خوب و مثبتى است كه عقل يا نقل يا هر دو شايسته بودن آن را تضمين كرده‌اند و اصطلاحاً « مما ينبغى أن يفعل » است يعنى همه واجبات و مستحبات شرعى و در كلام كامل‌تر ، جميع حسنات عقلى و نقلى . و ديگرى جنبه سلبى آن است كه اجتناب از هر كار بد و ناپسند عقلى و نقلى باشد و در كلامى جامع ، انجام طاعات و اجتناب از معاصى . قرآن كريم در آيات فراوانى ايمان و عمل صالح را رمز صلاح و فلاح و نجات انسان دانسته و از جمله در سوره مباركه « العصر » مىفرمايد : وَ الْعَصْرِ * إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ * إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ « 1 » صحت استثنا گواه آن است كه از « الانسان » عموم انسان‌ها اراده شده است و گويا فرموده : « كل انسان يعنى تمام انسان‌ها - با چندين تأكيد : 1 . قسم ؛ 2 . كلمه « إنّ » كه براى تحقيق است ؛ 3 . لام تأكيد - در زيان كارىاند مگر كسانى كه ايمان آورده‌اند و همه كارهاى صالح و شايسته را انجام داده‌اند . و در آيات متعدد ديگرى رمز سعادت را خودسازى و تزكيه نفس مىداند ، از جمله در سوره مباركه « الشمس » با هفت يا يازده سوگند مىفرمايد : قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها * وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها « 2 » به تحقيق هر كس نفس خويش را تزكيه كرده رستگار شده و هر كس

--> ( 1 ) . عصر ( 103 ) : 1 - 3 . ( 2 ) . شمس ( 91 ) : 9 - 10 .