على محمدى خراسانى

17

شرح مكاسب (فارسى)

و بعداً عيب را ديده تا جواب امام در اين مورد شاهد مدعاى شما باشد . روايت فقط مىگويد : « فلم يجدها غدراء » امّا ندارد كه از چه راهى اين عدم وجدان ثابت شده ؟ شايد از راه تصرف باشد ، شايد از راه شهرت و شياع و گفتار ديگران باشد و . . . و اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال . يا ممكن است كسى بگويد : اصلًا روايت دلالت ندارد بر اشتراط بكارت صريحاً در متن عقد ، شايد بكارت داعى بر شراء باشد نه شرط مذكور در متن عقد . بنابراين باز روايت مزبور شاهد مطلب شما نمىشود و مورد تصريح به شرط صحت ( بكارت ) را شامل نمىشود تا مؤيد مطلب شما باشد . مرحوم شيخ مىفرمايد : اين ادّعاها « كماترى » است يعنى باطل و نادرست و خلاف ظاهر روايت است ، ظاهر فلم يجدها غدراء اين است كه خود مشترى نيافته و باكره بودن را نديده نه اين كه ديگران به او خبر داده باشند و عدم وجدان خودش دليل بر تصرف او است ، و پس از تصرف اين حرف‌ها مطرح است . و نيز ظاهر « على انّها عذراء » همين اشتراط بكارت در متن عقد است نه اين كه مسألهء داعويّت مطرح باشد ، پس اين ادّعاها خلاف ظاهر است و قابل اعتنا نيست . نتيجه : خيار مورد بحث ما از نوع خيار عيب است چه در متن عقد وصف صحت را صريحاً شرط بكنند يا نه . مبحث چهارم : خصوصيات خيار عيب قوله : ظهور العيب فى المبيع : حال كه معلوم شد در بيع معيب حق‌الخيار عيب وجود دارد ، نوبت به خصوصيات خيار عيب مىرسد و مهم‌ترين خصيصهء خيار عيب اين است كه پس از ظهور عيب ( وقتى مشترى فهميد كه مبيع معيب است ) طرف هم حق دارد معامله را فسخ كند و ثمن را بگيرد و هم حق دارد امضا كند و ارش يعنى تفاوت قيمت صحيح و معيب را از بايع اخذ كند ( كه در ساير خيارات مسألهء ارش مطرح نبود و تنها حق ردّ داشت . ) و البته حق هم دارد امضا كند به تمام ثمن كه تخيير سه طرفى است ولى اين فرد تخيير روشن است و نيازى به ذكر ندارد . ادلهء ثبوت ارش ادلّهء ثبوت خيار عيب : امّا ثبوت ردّ : مدركش اخبار مستفيضه‌اى است كه در مسقطات خيار عيب خواهد آمد . وامّا ثبوت ارش : سه راه براى ثبوت ارش به‌عنوان يك طرف تخيير مطرح شده . 1 . از راه اخبار و روايات ، كسى بگويد : از روايات استفاده مىشود همان‌طور كه طرف حق فسخ و ردّ دارد هكذا حق ارش هم دارد . مرحوم شيخ از اين دليل پاسخ مىدهند به اين كه : ما