باشد يعنى يك معامله نيست بلكه معاملات عديده است كه مرتّب انجام مىدهيم و مشكهاى روغن را خريدارى مىكنيم و بابت ظروف چيزى كم مىشود و در بعضى از معاملات مقدار مُندر زيادتر از وزن واقع ظرف است و در برخى معاملات كمتر است . شيخ طوسى در نهايه همين احتمال را فهميده و لذا فرموده مايُنْدَرُ براى ظروف يزيد تارةً و ينقص اخرى « 1 » ابن حمزه هم در وسيله همين را فهميده « 2 » قوله : و يشهد : اينك شاهد هر يك از احتمالات مزبور : امّا شاهد احتمال اوّل : ضمير فاعلى مستتر در يزيد و ينقص به اصل نقصان لمكان الزقاق ( كه در روايت بود ) بر مىگردد و ظاهرش اين است كه كلّ نقصان ( مقدار منها شده ) هم يزيد و هم ينقص و چون تناقض مىشود ناچار بايد و او به معناى او باشد و امّا شاهد احتمال دوّم : در ظاهر حديث ، نقصان را با و او عاطفه بر زياده عطف كرده و فرموده : يزيد و ينقص و او براى جمع است يعنى متعاطفين ( زياده و نقيصه ) هر دو هستند نه اين كه احتمال وجود يكى از آن دو باشد و هر دو بودن به اين است كه هر كدام نسبت به برخى از ظروف باشند نه نسبت به مجموع تا تنافى پيش نيايد . و امّا شاهد احتمال سوّم : برخى روايات مؤيّد اين احتمال است مثل اين روايات كه مىگويد : مردى از اهل سفينه و كشتى طعام خريدارى مىكند سپس آن را كيل مىكند و مىبيند كه زيادتر است ، حضرت پرسيد : آيا پيش مىآيد كه گاهى هم كمتر باشد ؟ عرض شد : آرى گاهى هم كم مىآيد . حضرت فرمود : وقتى كم در مىآيد آيا اهل سفينه جبران مىكنند و كمى را مىدهند ؟ عرض شد : خير ، فرمودند : پس اشكالى ندارد « 3 » يعنى اگر گاهى زيادتر و گاهى كمتر باشد كه هر كدام مربوط به معامله‌اى باشند مانعى ندارد .

--> ( 1 ) . النهايه ، ص 401 . ( 2 ) . الوسيله ، ص 246 . ( 3 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 403 ، باب 27 حديث 2 .