باشد و معلوميّت بعدى موجب نمىشود كه بيع از غررى بودن درآيد . قوله : و لكن : در عين حال كه ما صحّت را تقويت كرديم و لكن انصاف اين است كه : وقتى كلمات فقهاء را در باب غرر ملاحظه مىكنيم به اين نتيجه مىرسيم كه : اگر علم به اشتمال صبره بر يك پيمانه داشته باشيم . معامله صحيح است و نيز اگر ظنّ به اشتمال داشته باشيم ، آن هم ظنىّ كه عرف و عقلاء بر آن اعتماد مىكنند و لو از راه استصحاب اشتمال ( قبلًا مشتمل بود و حالا هم انشاء الّه مشتمل است ) بدست آيد ارزش دارد و گرنه معامله باطل است . قوله : و امّا الرابع : صورت چهارم كه مجموع صبره را از قرار هر پيمانه‌اى به فلان مبلغ مىفروشد ، در معلوم المقدار صحيح بود ولى با فرض جهالت چطور ؟ عدّه‌اى گفته‌اند . صحيح نيست . ولى ظاهر عبارت مبسوط « 1 » و خلاف « 2 » صحّت است زيرا شيخ طوسى در آن دو كتاب فرموده : اگر فروشنده بگويد : اين صبره را از قرار هر پيمانه‌اى به يك درهم فروختم معامله صحيح است و در كتاب خلاف استدلال هم كرده به اينكه مانعى از جواز اين بيع نيست و اصل هم بر جواز و صحّت است و عبارت شيخ طوسى از اين حيث اطلاق دارد كه : بعتك هذه الصبره . . . علم به اشتمال صبره بر يك كيل داشته باشيم يا نه ، محقق سبزوارى در كفاية الاحكام « 3 » فرموده : بعيد نيست كه صحيح باشد زيرا صبره را مىبينيم و مبيع بوسيلهء مشاهده معلوم است ، و ثمن هم كه بعداً با كيل كردن و معلوم شدنِ مقدار مبيع ، معلوم مىشود و بر قفيزها توزيع مىشود ( يعنى انحلالى است . ) سپس فرموده : اين مورد نظائرى هم دارد كه علّامه در تذكره آورده است . ( مثل اينكه گله گوسفند را از قرار هر رأس به فلان مبلغ مىفروشد ، طاقهء پارچه‌اى را از قرار هر مترى به فلان قيمت مىفروشد و . . . ) . قوله : و فيه نظر : مرحوم شيخ در صحت بيع و سخنان سبزوارى نظر دارند زيرا اوّلًا در مكيل و موزون

--> ( 1 ) . مبسوط ، ج 2 ، ص 152 . ( 2 ) . خلاف ، ج 3 ، ص 162 . ( 3 ) . كفاية الاحكام ، ص 90 .