مسألهء بيع ثوب و ارض مرحوم محقّق اوّل در شرايع فرموده : خريد و فروش پارچه و زمين بدون مساحت كردن و بدست آوردن اندازهء واقعى آنها جايز و بلامانع است و لازم نيست مساحت و متر كنند ، بلكه با مشاهده كردن و حدس و تخمين زدن ، معامله مىكنند . سپس فرموده : البتّه اگر مساحت كنند احوط است ( اين را اصطلاحاً احوط استحبابى گويند ، چون مسبوق به فتوى بر خلاف است . ) زيرا غرضها متفاوت است و بدست آوردن مساحت هم به صرف مشاهده متعذّر است « 1 » لذا بهتر آن است كه متر كنند . مرحوم علّامه هم در تذكره فرموده : اگر جنس مختلف الاجزاء ( يعنى متاعى كه همهء اجزاء آن قيمت يكسان ندارند بلكه قيمت اجزاء متفاوت است مثل عبد ، خانه و . . . در مقابل متساوى الاجزاء مثل گندم كه اگر صد خروار هم باشد قيمت هر خروار با خروار ديگر مثل هم است . ) را بدون اندازه‌گيرى و تنها با مشاهده و ديدن خريدارى كنند مثلًا پارچه ، منزل ، گوسفند را با ديدن معامله كنند ، بالاجماع اين بيع صحيح است . « 2 » و همين علّامه در تحرير فرموده : خريد و فروش گله گوسفند جايز است چه تعداد آنها را طرفين بدانند و چه ندانند « 3 » مرحوم شيخ مىفرمايد : در بيشتر مثالهاى مزبور حكم به صحّت بيع اشكال دارد ، زيرا در نوع آنها جهالت و غرر وجود دارد فى المثل نمىداند كه اين پارچه چند متر است ؟ اين گلهء گوسفند چند رأس است ؟ و با مشاهده و حدس ، تعداد گوسفندان را بدست آوردن ، عين مجازفه و بيع گزافى است كه در روايات از آن نهى كرده بود . خلاصه اينكه اگر گوسفند از اموالى باشد كه معدود هستند و به عدد معامله مىشوند حتماً بايد عدد آنها معلوم باشد و گرنه بيع باطل است و جهل به عدد مثل جهل به كيل يا وزن در مكيل و موزون است كه موجب غررى و باطل شدنِ بيع بود . همچنين در مثال پارچه نوعاً معلوم نيست كه اين توپ يا طاقهء كرباس چند متر است ؟ و لذا بيع غررى است . در بيع زمين با مشاهده هم نوعاً معلوم نيست كه چند جريب ( هكتار / ده هزار متر مربّع ) است و لذا معامله باطل است .

--> ( 1 ) . شرايع ، ج 1 ، ص 18 . ( 2 ) . تذكره ، ج 1 ، ص 470 . ( 3 ) . تحرير ، ج 1 ، ص 177 .