[ فرع ] ( 4 ) ( مثلى و قيمى ) قوله : الرابع : چهارم از امورى كه بر مقبوض به عقد فاسد متفرّع مىشود آنست كه : اگر مبيع در دست مشترى تلف شد [ به آفت سماوى باشد يا با اتلاف خود مشترى ] بلاشك مشترى ضامن است و بايد عوض يا بدل عين تالف را به بايع بپردازد ، ضمان هم به عوض واقعى است نه عوض المسمّى ولى سخن در اينست كه : فقهاء به پيروى از عرف عام و عقلاء اجناس را به دو دسته تقسيم كرده‌اند : 1 - مثلى 2 - قيمى و فرموده‌اند : اگر مبيع تالف ، مثلى بوده مشترى بايد مثل آن را بپردازد و اگر قيمى بوده بايد قيمت آن را بپردازد . و در اين جهت احدى مخالفت نكرده مگر ابن جنيد اسكافى كه از ظاهر كلامش مخالفت حكايت شده . [ مرحوم شهيدى مىفرمايد : حاكى مقدس اردبيلى در شرح ارشاد است آنجا كه مىگويد : ان تلف المغصوب دفع قيمته او مثله ان رضى به صاحبه ، و اين كلام اطلاق دارد يعنى مغصوب مثلى را هم شامل است و خلاصه جناب اسكافى به قول مطلق و بطور كلّى فرموده : ضمان تالف در قدم اوّل به قيمت است و