على محمدى خراسانى
298
شرح مكاسب (فارسى)
قوله : فمحمول : [ توجيه روايات از طرف مرحوم شيخ ] مرحوم شيخ مىفرمايد : از آنجا كه روايت مذكور مخالف اجماع و شهرت و روايات فراوان رفع قلم و عمد الصبى خطأ و . . . مىباشد و نمىتواند در قبال آنها مقاومت كند ، ناگزير بايد توجيه كرده و آن را بر خلاف ظاهرش حمل كنيم . بيان ذلك : كلمهء كسب مصدر است و ظاهرش همان اكتساب و دادوستد است ، ولى بگوئيم : اينجا از كلمهء كسب معناى اسم مصدرى اراده شده و الاكتساب اى المكتسب و منظور از مكتسب هم عوض و فائده و ربح كسب است ، يعنى مالى كه به چنگ آورده و جزء ما يملك او است ، چه آن عوض و مال از راه التقاط [ حيازت مباحات ، احياء موات ، سبقت بسوى چيزى كه احدى بدان سبقت نگرفته و . . . ] بدست آمده باشد ، يا اجرتى است كه بابت عمل صبى به او داده شده و ملك او گرديده [ منتها اجارهاى كه به اذن ولى منعقد شده تا صحيح باشد و طفل مستحق اجرة المسمّى شود . ] يا اجرتى كه طفل در مقابل عملش گرفته منتها بدون اذن ولى خود اجاره بسته كه اجارهاش باطل است ولى از آنجا كه عمل محترم است ، مستحق اجرة المثل مىشود . و يا به امر مالكى براى او كارى انجام داده [ و لو اجارهاى منعقد نشده ] ولى عمل محترم و عوض دارد ، كه باز مستحق اجرة المثل مىشود ، تمام اين اموال ملك صبّى است . و منظور از كسب يعنى مكتسب يعنى مالى كه در اختيار صبّى و ملك او است و رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و سلّم از اين اموال نهى كرده است . ممكن است بپرسيد : اينها كه ملك صبّى است ، پس چرا ولىّ و ديگران از آن نهى شدهاند ؟ جواب آنست كه : اين نهى يك نهى تنزيهى و كراهتى است كه نزديك شدن به آن مكروه است و اجتناب از آن مستحب است [ نه نهى تحريمى ] و سرّ مطلب همان است كه در حديث گفته آمد كه : از ناحيهء او مطمئن نيستيم و احتمال سرقت مىدهيم و از مال مشكوك اجتناب كردن بهتر است . و