على محمدى خراسانى
262
شرح مكاسب (فارسى)
[ سه عنوان در معاملات صبى ] 2 - معاملات صبّى : منظور مطلق تصرّفات و بلكه مطلق افعال غير عبادى صبّى است ، و در اين رابطه سه بحث مطرح است : 1 - تصرّفات استقلالى : اينكه بچّهء نابالغ همانند افراد بالغ و رشيد ، بدون اذن قبلى يا اجازه و انفاذ و امضاء بعدى ولّى هرنوع دخل و تصرّفى در مال خود انجام دهد و نيازى به اذن و اجازه و رضايت ولّى نباشد . اين گونه تصرّفات براى صبّى در اموال خودش تجويز نشده و شرعا از اينها محجور است و اين محجوريّت هم حكيمانه و به صلاح خود طفل است كه سرمايهاش را برباد نداده و كاهى را به كوهى معامله نكند . 2 - تصرّفات غير استقلالى : اينكه صبّى تحت نظر باشد و با صلاحديد ولّى و اذن قبلى يا اجازهء بعدى او كارى انجام دهد . اين قسم از تصرّفات در ادامه وضعش روشن خواهد شد . 3 - انشائات صبّى : اينكه بچّهء غير بالغ صرفا عقد يا ايقاعى را انشاء كرده و براى خود يا ولّى يا موكّل و . . . با اذن ولى يا بدون آن ، با اجازه يا بىاجازه ، ايجاب يا قبول را انشاء نمايد . [ مثل اينكه دو نفر عامى از يك طلبهء غير بالغ خواهش مىكنند كه عقد بيع يا نكاح را براى آنها انشاء كند . ] فعلا اين قسم مدّنظر است : سئوال : آيا انشائات صبى و صبيّه و عقود و ايقاعات آنها به كلّى و صد در صد باطل و بىاثر است ؟ يا مطلقا و صد در صد مؤثّر و كارگر است ؟ و يا با اذن و اجازه اثر دارد ولى بدون آن دو بىاثر است ؟ جواب : جمع كثيرى بلكه اكثر فقهاء برآنند كه عقد صبى [ اختصاص به عقد و صبى ندارد و اين دو از باب مثال است و ايقاعات و صبيّه را هم شامل است . ] كلا باطل است و اذن يا اجازه هم كارگر نيست . دلائلى كه براى اين قول ذكر شده عبارتند از : دليل اوّل : شهرت فتوائيّه : نزد كسانى كه آن را حجّت بدانند يك دليل