قوله : و هل يقيّد : ضابطهء تعذّر وصول چيست ؟ چهار وجه در اين رابطه ذكر مىكنند : 1 - ملاك تعذّر وصول عبارتست از : يأس و نوميدى از دسترسى به مال و به عبارت ديگر : اطمينان به عدم وصول ، يعنى ضامن اطمينان و علم عادى دارد كه متمكّن از عين نخواهد شد . 2 - ملاك عبارتست از عدم رجاء وجدان يعنى به حدّ يأس و نااميدى كامل نرسيده ولى چندان اميدى هم به يافتن آن ندارد ، و به عبارت ديگر : ظنّ به عدم وصول دارد كه اعمّ از اطمينان است . 3 - ملاك اينست كه : فعلا دسترسى ندارد و لو يقين دارد كه در آينده و پس از مدت مديدى [ مثلا پس از پنج ماه ، يكسال و . . . ] به عين خواهد رسيد ، ولى اين مدّت بقدرى طولانى است كه صبر كردن و انتظار كشيدن باعث ضرر بر مالك است . 4 - ملاك اينست كه فعلا دسترسى ندارد ولى يقين دارد كه در آينده حتى پس از مدّت كمى [ مثلا چند روز يا چند ساعت ديگر ] به عين خواهد رسيد و از آن متمكن خواهد شد ، ولى باز هم به لحاظ حال فعلى وى ضامن است و بايد بدل را بدهد . مرحوم شيخ مىفرمايد : اگر ما ظاهر اخبار متفرّقه در باب امانات را ملاك و دليل قرار دهيم از آنها وجه اوّل و دوّم مستفاد است . و ملاك تعذّر ، خاص و مضيّق است و صورت سوم و چهارم را كه علم به وجدان دارد شامل نيست . ولى ظاهر اطلاق فتاوى و عموم على اليد ، دائرهء تعذّر را توسعه داده و حتى وجه چهارم را شامل است كه به طريق اولى وجوه قبلى را مىگيرد . بيان ذلك : امّا عموم على اليد : [ طبق نسخهء مكاسب كلمهء و قاعدة اليد نيست ولى طبق بيان محشيّن بدنبال اطلاق الفتاوى و قاعدة اليد دارد . ] اطلاق آن اين