است ولى بگونه‌اى است كه به كلّى از قيمت و ماليّت افتاده و كسى آن را خريدارى نمىكند . مثلا شما يك مشك آب كسى را در وسط بيابان گرم و سوزان تلف كرديد و آنجا مشك آب ارزش داشت . ولى حالا در كنار شط روان مىخواهيد مشك آبى بدهيد كه احدى اين مشك آب را خريدارى نمىكند يا در تابستان گرم قالب يخى را از كسى تلف كرديد و حالا در اثناء زمستان سرد مىخواهيد تحويل دهيد كه فعلا هيچكس يخ را نمىخرد و مجّانى هم از شما نمىگيرد . اينها را صور سقوط مثل از ارزش مىگوئيم ، حال آيا فرض سقوط مثل از قيمت هم مثل فرض تعذّر مثل است و همان احكام را دارد يا خير ؟ اقوى بلكه متعيّن [ اقوى در مقابل قوى است ولى متعيّن در مقابل باطل است يعنى معيّنا همين وجه صحيح است . ] الحاق اين فرض به صورت تعذّر مثل است . و بعضىها اين وجه را به اصحاب [ اماميّه ] و غير اصحاب [ عامّه ] نسبت داده‌اند . [ دليل مطلب : چون در فرض مذكور مماثلت در ماليّت نيست و لذا نوبت به قيمت مىرسد . ] حالا كه ملحق به‌صورت تعذّر شد و بايد قيمت را بدهد ، ملاك قيمت چه روزى است ؟ علّامه در تذكره « 1 » فخر الدين در ايضاح « 2 » و شهيد اوّل در دروس « 3 » فرموده‌اند : بايد قيمت مثل آن مشك آب را در همان بيابان بپردازد ، يا قيمت مثل قالب يخ را در تابستان بپردازد ، و آن ملاك است . شيخ مىفرمايد : احتمال هم دارد بگوئيم : ملاك آخرين مكان يا زمانى است كه پس از آن مثل از ماليّت سقوط كرده و از ارزش مىافتد [ مثلا در مثال مشك

--> ( 1 ) تذكرة الفقهاء ، ج 2 ، ص 383 . ( 2 ) ايضاح الفوائد ، ج 2 ، ص 177 . ( 3 ) دروس ، ص 309 .