على محمدى خراسانى
18
شرح مكاسب (فارسى)
بوده كه در حقّ او گفته شده : او عندليب سخن و بلبل باغ فصاحت و بلاغت و خلاصه خطابه بوده است . رحمة اللّه عليه بارى شيخ اعظم در خاندان بزرگ علم و فقاهت و تقوى و فضيلت قدم به عرصهء وجود نهاد و از همان آغاز دوران طفوليت با آيات قرآن و كلمات معصومين و فقه آل محمد عليهم السّلام انس و الفت گرفت و بر اهل تحقيق پوشيده نيست كه چنين فضاى معنوى و روحانى چه تأثيرات بسزائى در عمق روح و جان شيخ برجاى گذارد كه تا پايان هم بركات اين تأثيرات در زندگى شيخ محسوس بود . آرى خوانندهء گرامى وقتى كه دست تقدير الهى يار كسى مىشود و چنين مقدر مىگردد كه دين خدا بدست وى يارى و احيا شود و سرزمين جان تفييدهء حقطلبان از آب خروشان چشمههاى جوشان انديشهء وى سيراب شود همهء زمينهها را براى رشد و تعالى اين انسان فراهم مىسازد . آن از پدر گرانقدر شيخ ، و اين از مادر پاكدامن شيخ و آن از عموى بزرگوار شيخ و آن هم از جدّ گرامى شيخ . البته ما معتقديم كه اين عوامل متعدد جزء معدّاتند و آنچه مؤثر اصلى است توفيقات الهى و ارادهء الهى و ارادهء آهنين و همت بلند و مردانه و تلاش شبانهروزى خود شيخ اعظم است ، ولى بههرحال تأثيرات تربيت صحيح و محيط با معنويت و پر از ايمان ، در پيشرفت شخصيت موردنظر ما قابل انكار نيست . 2 و 3 - نشو و نماى علمى شيخ اعظم مجموعهء زندگانى علمى مرحوم شيخ را به دو بخش اصلى مىتوان تقسيم كرد : 1 - دوران تلمّذ شيخ انصارى در محضر اساتيد بزرگ علوم اسلامى يا مرحلهء