محرمات هم جايز مىشود ؟ مثلا براى دفع ضرر مالى يا عرضى يا جانى از يك مؤمن به مؤمن ديگرى يك ضرر مالى يا جانى و يا آبروئى وارد بكنيم ، آيا جايز است يا خير ؟ شيخ اعظم مىفرمايد : خير ، بدين وسيله اضرار به غير جايز نمىشود و انسان حق ندارد براى دفع الضرر از زيد مثلا به بكر ضررى وارد بكند ، دليل مرحوم شيخ اينست كه : حكم اصلى و اوّلى اضرار به غير ، حرمت است و اگر بخواهد جايز باشد بايد تحت عنوانى از عناوين ثانويّه از قبيل اكراه و . . . جاى بگيرد تا بالعرض جايز شود . و در ما نحن فيه اينچنين نيست زيرا عمومات اكراه اينجا را شامل نيست . [ چنان كه قبل از نعم بيان كرديم كه عرفا اكراه در دو صورت صدق مىكرد : 1 - ضررى بر خود مكره متوجه باشد . 2 - ضررى بر بستگان او متوجه باشد نه بر اجنبى و بيگانه ] پس انسان نسبت به اضرار بر غير مكره نيست تا بگوئيم : رفع ما اكرهوا عليه ، و بالاكراه يباح كل حرام حتى الاضرار بالغير . . . پس از اين ناحيه مجوزّى پيدا نشد . هكذا عمومات نفى حرج هم اينجا پياده نمىشود زيرا كه فرض اينست كه هردو مؤمن نسبتشان با من يكسان است چه اوّلى كه من مأمور شده‌ام به او ضرر برسانم [ مثلا زيد ] و چه دوّمى كه اگر من اضرار به اوّلى را ترك كردم ظالم به او ضرر مىرساند [ مثلا بكر ] و وقتى نسبت مساوى داشتند در اينجا شارع مقدس بفرمايد : تو رخصت ندارى در اضرار به زيد براى دفع ضرر از بكر ، و منع كند از اين اضرار و آن را در حق من حرام كند و مرا ملزم به ترك آن كند چنين تحريم و منع و عدم ترخيص و الزام به تركى در حق من حرجى نيست تا بگوئيم : حكم حرجى در اسلام منفى است پس حق دارم ضرر بزنم .