شيوه‌هاى خاصى كه اهل طلسمات انجام مىدادند يعنى دوائر خاصى را رسم مىكردند و در آنها حروف و ارقامى را مىگذاشتند و . . . ] قوله : و فى الايضاح : مرحوم فخر الدين در ايضاح ، بدنبال فرمايشاتى كه قبلا از وى نقل كرديم مطلبى را افزوده و آن اينكه : استعانت از خواص و آثار اجسام زمينى [ از حيوانات ، نباتات ، جمادات با انواع و اقسامش ] و انجام كارهاى خارق‌العادة ، و نامش علم خواصّ است يعنى شناخت خاصيات موجودات عالم سفلى و منافع و صفات هريك . [ منافع و خواص حيوانات ، احجار و . . . ] و اختراع صنايع محيّر العقول از قبيل انواع هواپيماها ، كشتىها و . . . و نيز استعانت از نسبتهاى رياضى [ معرفت اصول و قواعد رياضى كه هر كس بدان آگهى داشته باشد مىتواند كارهاى عجيب و غريب انجام دهد و علم نقل مياه و جرّ اثقال و آلات حروب و جنگها در اين فن داخل است . ] نام اين شيوه را علم حيل و جرّ اثقال گذاشته‌اند . [ منظور از علم حيل همان معرفت به قواعد رياضى . . . است كه بوسيلهء آن حيله و چاره‌جوئى و علاج امور به طريق فنّى نمايند . و منظور از جرّ اثقال و اجسام عظيمه آنست كه : اشياء بسيار ثقيل و عظيم الجثّه را با آلات و ابزار بسيار سبك و كوچك بكشند ، آنگونه كه در ازمنهء قديمه قطعه سنگهاى بزرگ اهرام مصر ، تخت جمشيد ايران و . . . را از كيلومترها راه آورده و با طرز ماهرانه‌اى تراشيده و كنار هم گذاشته‌اند و حقيقتا عبرت‌آموز است ، و در زمانهاى ما كه با ابزار بسيار پيشرفته‌تر علمى اين كارها را انجام مىدهند و ابزار و آلات صنعتى به نام جرّثقيل بوجود آورده‌اند . ] حال فخر الدين فرموده : اين دو علم از سحر و جادو نيستند . « 1 » [ براى اينكه

--> ( 1 ) ايضاح الفوائد ج 1 ص 405 .