عقوبت است ؟ 3 - بحث حكمى : حكم وضعى و اينكه بر فرض حرمت غشّ ، آيا چنين معامله‌اى صحيح است يا فاسد ؟ تا به حال بحث دوّم را مطرح ساختيم ، و روشن شد كه مسئله حرمت غشّ از مسائل مجمع عليها بين المسلمين و بلكه از ضروريات مذهب مسلمين است . و امّا بحث اوّل يا موضوعى : در اوّل مسئله ، راجع به واژهء غشّ و معناى لغوى آن بحث كرديم و اينك چند نكته را در رابطه با اين موضوع كه بيان حدود و ثغور غشّ محرّم است بيان مىكنيم : نكتهء اول : مقدّمه : مشترى و بايع از لحاظ علم و جهل نسبت به مغشوش و ناخالص بودن متاع ، به چهار قسم مىشوند : 1 - گاهى هر دو عالم به مزج و خلط و عيب هستند يعنى مشترى هم مىداند كه فروشنده گندم خوب با بد را ممزوج كرده و معذلك اقدام به معامله مىكنند . اين صورت قطعا از غشّ خارج است ، چون غشّ لغتا و عرفا به معناى گول زدن و فريب دادن است و كسى كه با علم و عمد اقدام مىكند ، كسى نمىگويد كه : او را فريب دادند . 2 - و گاهى هر دو جاهل به غشّ هستند يعنى جيّد و ردّى خود به خود يا بدست شخص ثالث درهم آميخته شده و طرفين معامله از آن خبر ندارند و به خيال اينكه واقعا جنس سالم و خالص و بىغلّ و غشّ است معامله مىكنند . اين صورت هم از غشّ در معامله بيرون است ، زيرا فروشنده اصلا اطلاعى نداشته و عرفا هركس از جهل او با خبر شود نمىگويد : فروشنده كلاه‌بردارى كرده و . . . 3 - و گاهى فروشنده جاهل به غشّ و خريدار عالم به آنست و معذلك معامله مىكند اين صورت كه از دو جهت داخل در غشّ نيست و موضوعا بيرون است