على محمدى خراسانى
13
شرح مكاسب (فارسى)
از اينجا وارد مىشويم در كلمهء دوّم در عنوان مسئله كه كلمهء ضلال باشد : ضلال دو معنى دارد و دو احتمال در آن متصوّر است : 1 - ضلال يعنى باطل ، اعم از اينكه موجب اضلال بشود يا نه ، اگر به اين معنى بگيريم منظور از عنوان مسئله اينست كه : حفظ و نگهدارى كتبى كه داراى مطالب باطله مىباشند حرام است چه مفسدهء اضلالى بر آنها مترتب بشود يا نه ، على هذا عنوان تعميم پيدا مىكند . 2 - ضلال در مقابل هدايت باشد و كتب ضلال يعنى كتبى كه خواننده را گمراه مىكنند و مفسده دارند كه خود اين به دو نحو متصور است : 1 - از همان آغاز ، غرض مؤلف از تاليف كتاب ، اضلال بوده مثل كتاب آيات شيطانى سلمان رشدى مرتد و . . . 2 - هدف اصلى نويسنده اضلال نبوده واى چه بسا مطالب كتاب حقّ باشد ولى چون به زبان خاصى تبيين شده و مطالب خيلى سنگين است اذهان مبتديان تاب تحمل آن را نداشته و گمراه مىشوند مثل آنچه كه در كتب عرفاء و حكماء مطرح است عارفى كه دم از وحدت وجود مىزند اى چه بسا معناى صحيحى را مدّ نظر دارد ولى خوانندهء خام از آن برداشت غلطى كرده و گمراه مىشود . فيلسوفى كه مىگويد : بسيط الحقيقة كل الاشياء و ليس بشيىء منها ، معناى صحيحى را اراده مىكند ولى خوانندهاى كه فهم عميق فلسفى ندارد از اين جمله يك برداشت سطحى و غلطى نموده و سر از گمراهى درمىآورد . اينها نيز براى مبتديان و متوسطّان و نابالغان فكرى و فلسفى و عرفانى از كتب ضلال محسوب مىشوند و بايد از اهل فن مطلب را جويا شوند و گرنه خود بخواهند مطالعه كنند گمراه مىشوند . و منظور از ضلال در ما نحن فيه به همين معناى نقطهء مقابل هدايت است پس حفظ كتب ضلال اگر مفسده دارد حرام است نه مطلقا .