تأخير اندازم و روزى كه با او وداع كردم هر دو گريهء تلخى كرديم و او به من گفت : با من به وسيلهء نامه در ارتباط باش همان گونه كه من هم با نوشتن نامه‌ها تو را از آشيانهء زرين جديدمان بىخبر نخواهم گذاشت . و اين سخن او چون طوفانى شديد بر دلم اثر گذاشت تا آنجا كه مصمّم شدم كه اين سفر را لغو كنم ؛ ولى بر عواطف خود چيره شدم و با او خداحافظى كردم و به سوى وزارت مستعمرات روانه شدم تا اين كه آخرين راهنمائيها را دريافت كنم . و بعد از شش ماه وارد شهر بصره - در عراق - شدم ، آن شهرى عشايرنشين است و مردم آن از سنّى و شيعه تشكيل يافته كه دو دسته از مسلماناند مخلوط است چنان كه برخى از مردم آن را عرب و فارس هم تشكيل داده و عدّهء كمى از مسيحيان هم در آن شهر زندگى مىكنند . اين اوّلين بارى بود كه در عمرم با شيعيان و ايرانيان برخورد مىكردم و اشكالى ندارد كه اندكى هم از شيعه و سنّى يادآور شوم . شيعيان كسانى هستند كه به علىّ بن ابى طالب ( عليهما السلام ) كه داماد پيامبر ايشان و شوهر دخترش فاطمه ( عليهما السلام ) بود ، نسبت دارند و على ( عليه السلام ) علاوه بر آن ، پسر عموى پيامبر هم بود و شيعيان مىگويند : پيامبرشان محمّد ( صلى الله عليه و آله و سلم ) ، على ( عليه السلام ) را خليفهء بعد خود نموده و گفته است كه : على و يازده فرزندش يكى پس از ديگرى خليفه خواهند شد . گمان من اين است كه در خلافت على و حسن و حسين ( عليهم السلام ) حق با شيعه است ، چرا كه آنچه از تاريخ اسلامى ثابت است - بر حسب مطالعات من - كه على ( عليه السلام ) با ويژگيهاى اخلاقى والايش ممتاز و شايستهء رهبرى بود و بعيد نمىدانم كه محمّد پيامبر ( صلى الله عليه و آله و سلم ) گفته باشد كه حسن و حسين هر دو امامند . اين ، مطلبى است كه سنّيها هم منكر آن نيستند ؛ ولى شكّ من در