ديدگاه رايج اهل سنت درباره « تنزيه صحابه » و توجيه رفتارهاى صحابه به ويژه توجيه حوادث پس از وفات رسول مكرم اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به وسيله آنان از يك‌سو ، و نگرش شيعه نسبت به شخصيت صحابه و مسئله جانشينى رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر اساس منابع و مدارك از سوى ديگر ، موجب اختلاف در ديدگاههاى فريقين شده است . فريقين از قرنها پيش مباحث گسترده و متعددى را درباره ديدگاههاى خود ، صورت داده‌اند نگاشته‌هاى آنان در اين باره فوق حد احصاست پيشينه اين بحث در شيعه به كتاب سليم بن قيس ( م / 76 ق ) مىرسد . « 1 » مفسران فريقين نيز در ذيل آيات قرآن به ويژه آيه 100 سوره توبه و آيه آخر سوره فتح ، به تفصيل درباره صحابه بحث كرده‌اند . به نظر مىرسد ديدگاه افراطى اهل سنت درباره « تنزيه صحابه » ريشه در دلالت آيات يا روايات ندارد ، بلكه به دليل دفاع جانبدارانه از خلفا و براى توجيه لغزشها و فتنه‌ها و نيز واكنش در برابر جريان سب صحابه و برخورد با مذاهبى است كه به نظريه تنزيه صحابه گردن نمىنهند ، اهل سنت گمان مىبرند انگيزه كسانى كه بر صحابه طعن مىزنند ، ايجاد تزلزل در تاريخ درخشان صدر اسلام و زمينه ابطال روايات صحابه و در نتيجه ويران كردن دين است . « 2 » و إلّا ديدگاه افراطى اهل سنّت در نظريه « تنزيه صحابه » دچار تناقض‌گويى خواهند بود چون آنان نمىتوانند از انبوهى از آيات و روايات و شواهد و مدارك قطعى تاريخى در لغزش برخى از صحابه و فتنه‌گرى آنان ، چشم بپوشند . واژه‌شناسى : « السابقون الاولون » ، « اتبعوهم بإحسان » ، « رضا » ( رضى اللّه ) .

--> ( 1 ) . به طور نمونه ر . ك : كتاب سليم ، ج 2 ، ص 296 - 702 ، رقم 15 ؛ در كتاب الايضاح فضل بن شاذان ( م / 260 ق ) نيز به تفصيل در اين باره بحث شده است ، بخش عمده كتاب الاستغاثة علىّ بن احمد الكوفى ( م / 352 ) به بررسى و نقد روايات مناقب صحابه به ويژه خلفاى ثلاث اختصاص دارد كتابهاى معروف « الشافى فى الامامة » سيد مرتضى ( م / 438 ق ) و « تلخيص الشافى » شيخ طوسى ( م / 460 ق ) مباحث گسترده‌اى در اين زمينه دارد . ( 2 ) . ر . ك : الجامع لاحكام القرآن ، ج 18 ، ص 297 - 299 ؛ نور الدين عتر ، عدالة الصحابة بدلالة الوثائق العلمية ، ص 30 - 32 .