إنّ جبرئيل الروح الأمين نزل على رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بولاية عليّ بن أبي طالب عشيّة عرفة فضاق بذلك رسول اللّه مخافة تكذيب اهل الإفك و النّفاق فدعا قوما أنا فيهم فاستشارهم في ذلك ليقوم به فى الموسم فلم ندر ما نقول له . . . « 1 » در اين احتمال كه آيه دو بار نازل شده و هر دو بار پيامبر اكرم آن را ابلاغ كرده‌اند يك‌بار در عرفه براى برخى از صحابه كه براى استشاره جمع شدند ، و يك‌بار در غدير به طور رسمى براى عموم مردم . احتمال ديگر آن است كه آيه تنها در عرفه نازل شده و پيامبر خدا نيز در عرفه آن را ابلاغ كرده‌اند و بار ديگر در غدير نيز ابلاغ شده است . چون علت نزول آيه با مسئله غدير و آيه عصمت ارتباط وثيق دارد . « 2 » باز احتمالى ديگر براى وجه جمع مىتوان داد و آن اينكه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در حجة الوداع در محل اجتماع عمومى مردم از جمله : در مسجد خيف ، « 3 » در روز عرفه « 4 » و در غدير ، « 5 » حديث ثقلين را اعلان فرموده است اين مطلب ضمن آنكه نشان مىدهد يكى از رسالتهاى پيامبر اكرم در حجّة الوداع ( افزون بر آنكه براى آموزش مناسك حج به مردم بوده ) اتمام حجت بر مردم درباره ثقلين بوده است ، از آن استفاده مىشود با اعلان رسمى حديث ثقلين توسط پيامبر خدا در اجتماع مردم ، يأس كفار ، اكمال دين ، اتمام نعمت ، و خشنودى خدا از اسلام به وجود آمد و آيه اكمال به همين علت نازل شد و حضرت رسول نيز آن را در همان‌جا اعلان فرمود ، حادثه غدير نيز در واقع شرح و توضيح

--> ( 1 ) . تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 301 ، ح 1996 و به نقل از وى : شواهد التنزيل ، ج 1 ، ص 356 ، ح 368 ؛ فتال نيشابورى نيز همين مضمون را به صورت مرسل از امام باقر عليه السّلام نقل مىكند . ر . ك : روضة الواعظين ، ج 1 ، ص 216 ، ح 209 . ( 2 ) . علّامه طباطبايى احتمال مىدهد روز نزول آيه عرفه است و روز ابلاغ آن در غدير مىباشد . ر . ك : الميزان ، ج 5 ، ص 196 . ( 3 ) . ر . ك : ابن حجر هيثمى ، الصواعق المحرقة ، ص 150 . ( 4 ) . ر . ك : محمد ترمذى ، الجامع الصحيح ( سنن الترمذى ) ، ج 5 ، ص 621 ، ح 3786 ؛ على سمهودى ، جواهر العقدين ، ص 234 ؛ احمد يعقوبى ، تاريخ يعقوبى ، ج 2 ( حجة الوداع ) ، ص 112 . ( 5 ) . ر . ك : ابو بكر ابن ابى عاصم ، السنّة ، ص 629 ، ح 1551 - 1555 ؛ ابن مغازلى ، مناقب ، ص 16 ، ص 23 . براى تفصيل بيشتر درباره مكانها و زمانهاى صدور حديث ثقلين ر . ك : كتاب اللّه و اهل البيت فى حديث الثقلين ، لجنة التحقيق .