الدكتور فتح الله المحمدي (نجارزادگان)
340
تفسير تطبيقى (فارسى)
دسته دوم اين روايات دلالت بر نزول آيه در روز غدير يا اندكى پس از آن دارد اين روايات در مصادر شيعى با سند صحيح و طرق متعدّد نقل شدهاند « 1 » در مصادر اهل سنت نيز از صحابهاى كه شاهد نزول آيه بودهاند اين احاديث ، روايت شدهاند هر چند برخى از اهل سنت آنها را ضعيف مىدانند . « 2 » 9 . شايد بتوان بين دو دسته روايتى كه درباره زمان و مكان نزول آيه اكمال است ( نزول در عرفه ، نزول در غدير ) جمع كرد تا تهافت بين آنها از ميان برود . از جمله وجوه جمع مىتوان چنين گفت : آيه اكمال دو بار نازل شده است يكبار در عرفه و بار ديگر در غدير و هر دو مربوط به اعلان ولايت امام على است و شاهد بر اين وجه جمع حديثى است كه ابن طاوس از « احمد بن محمد الطبرى المعروف بالخليلى » نقل كرده است . « 3 » برخى از بزرگان نيز اين احتمال را دادهاند . « 4 » توضيح اجمالى اين مطلب بدين صورت است : چون در عرفه اين آيه نازل شد پيامبر خدا از توطئه جريان نفاق و تفرقه امت و ارتداد آنان ( كه بيش از اين به تفصيل در بررسى آيه « عصمت » ملاحظه كرديد ) بيمناك شدند و اعلان رسمى آن را به تأخير انداختند و از خداوند تضمين خواستند كه در پى آن آيه يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ نازل شد و در آن تضمين خدا مبنى بر وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ اعلان شد . آنگاه حضرت در غدير به طور رسمى ولايت امام على را اعلان كردند و پس از آن دوباره آيه اكمال نازل شد . شاهد ديگر نيز روايتى از زيد بن ارقم است كه مىگويد :
--> ( 1 ) . ر . ك : همان ، ج 3 ، ص 261 ؛ مرحوم بحرانى اين احاديث را يك جا آورده است ، ر . ك : سيد هاشم بحرانى ، البرهان فى تفسير القرآن ، ج 1 ، ص 434 - 447 ؛ محمد القمى المشهدى ، كنز الدقائق ، 4 ، ص 32 - 36 . ( 2 ) . ر . ك : اسماعيل ابن كثير ، تفسير القرآن العظيم ، ج 2 ، ص 14 ؛ الدر المنثور ، ج 3 ، ص 19 . ( 3 ) . ر . ك : على ابن طاوس ، اليقين ، باب 127 ، ص 344 ؛ التحصين ، الباب 29 ، القسم الأوّل ، ص 584578 . ( 4 ) . ر . ك : مرآة العقول ، ج 3 ، ص 260 ؛ ابن جوزى ، تذكرة الخواص ، ص 30 .