7 . در متن رواياتى كه از شاهدان نزول اين آيه يعنى صحابه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسيده است ، درباره علت نزول اين آيه تنها دو امر ذكر گرديده يك قول از ابن عباس است كه مىگويد : فلمّا نزلت براءة فنفى المشركون عن بيت الحرام و حج المسلمون لا يشاركهم فى البيت الحرام من المشركين فكان ذلك من تمام النعمة و هو قوله تعالى : . . . الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي . « 1 » قول دوّم با صراحت مىگويد علت نزول اين آيه به خاطر « نصب ولايت امام على » است اين قول از « امام على » « ابو سعيد خدرى » و « ابو هريره » نقل شده كه در آن مىگويد : لما نصب رسول اللّه عليّا يوم غدير خم فنادى له بالولاية هبط جبريل عليه بهذه الآية : . . . الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ . « 2 » از « ابن عباس » « 3 » و « زيد بن ارقم » « 4 » نيز اين قول رسيده است . قول اوّل كه تنها از ابن عباس نقل شده افزون بر آنكه احتمال دارد در مقام بيان تفسير آيه يا يكى از مصاديق اتمام نعمت ، باشد نه آنكه علت نزول آيه را بيان كند ، مخالف با ظاهر آيه است كه نشان مىدهد در آن روز حادثه‌اى اتفاق افتاده كه موجب إكمال دين ( از يك‌سو ) و يأس كفار از دين ( از سوى ديگر ) شده است و حال آنكه عدم شركت مشركان در اعمال حج ، موجب اكمال دين و يأس كفار از دين نخواهد بود . 8 . رواياتى كه درباره زمان و مكان نزول اين آيه نقل شده ، دو دسته‌اند يك دسته زمان نزول را در عرفه مىدانند و دسته ديگر در غدير خم هر دو دسته در مصادر فريقين يافت مىشود ، در مصادر اهل سنت با سند صحيح و با چند طريق نزول آيه در روز عرفه ( در حجة الوداع ) وارد شده است ابن كثير در اين باره مىگويد :

--> ( 1 ) . جامع البيان ، ج 4 ، ص 81 ؛ الدر المنثور ، ج 3 ، ص 16 ، 17 ( 2 ) . ابن مغازلى ، مناقب ، ص 19 ، ح 24 ؛ شواهد التنزيل ، ج 1 ، ص 200 ؛ الدر المنثور ، ج 3 ، ص 1716 ؛ واحدى نيشابورى ، اسباب النزول ، ص 135 ؛ علّامه امينى اين روايات را تا حدودى استقصا كرده است . ر . ك : الغدير ( ط ، جديد ) ، ج 1 ، ص 447 - 458 ؛ ج 1 ، ص 230 - 239 ( ط . قديم ) . ( 3 ) . ر . ك : شواهد التنزيل ، ج 1 ، ص 207 ، 208 ، ح 214 ، 215 ( 4 ) . ر . ك : على ابن طاوس ، التحصين ، ( ملحق به كتاب اليقين ) ، ص 584 ، باب 29 .