توجه به شرايط زمانى و مكانى آن ، تنها براى ياد آوردن ديگران نسبت به محبوبيت و ياوريشان باشد . حاصل آنكه از اين همه قرائن و شواهد « 1 » به خوبى مىتوان استفاده كرد كه مراد از اعلان ولايت امام على در غدير خم چيزى جز سرپرستى و پيشوايى نبوده هر چند عامه مردم آن را طبق ضمانت و وعده خدا تكذيب نكردند و نگفتند اين اعلان از ناحيه خود رسول خدا و براى جانبدارى از داماد و پسر عموى خويش است ليكن در مقام عمل اين دستور را ناديده گرفتند و با آن بناى مخالفت گذاشتند . پيامبر خدا كه خطر مخالفتها و توجيه‌ها را پس از اين ابلاغ رسمى ، احساس كرده بودند ، تدبيرهاى ديگرى در اين زمينه انديشيدند از جمله آنها دستور به آوردن قلم و دوات براى نگارش وصيت‌نامه به صورت كتبى در جمع برخى از اصحاب بود ، طبق مدارك فراوان و معتبر ، انگيزه رسول خدا ( طبق تصريح خود ايشان ) براى نوشتن اين وصيت‌نامه جلوگيرى از بيراهه رفتن امت براى ابد بود « 2 » كه مسأله‌اى بسيار حياتى بشمار مىرود و نمىتوان به سادگى از آن چشم پوشيد ، با اين وصف عده‌اى از اين كار جلوگيرى كردند و بر موضع خود پاى فشردند ، پيامبر خدا را متهم به هذيان‌گويى كردند ، « 3 » بين امت در همان جلسه و پس از آن براى هميشه اختلاف انداختند ، شعار

--> ( 1 ) . در كتاب گرانسنگ الغدير اين قرائن و شواهد به بيست عدد بالغ مىشود علّامه امينى افزون بر كاوش در معناى كلمه مولى ، قرائن و ديگر در اين زمينه آورده و از هر جهت بحث را كامل كرده است . ر . ك : الغدير ، ج 1 ، ص 651 - 667 براى توضيح بيشتر درباره مفاد حديث غدير ، نصب امامت و دفع شبهات ر . ك : محمد اسكافى ، المعيار و الموازنة ، ص 210 - 218 ؛ سيد مرتضى علم الهدى ، رسائل شريف مرتضى ، ج 3 ، ص 244 و 252 و على بياضى عاملى ، الصراط المستقيم ، ج 1 ، ص 342 ؛ محمد كراجكى ، كنز الفوائد ، ج 2 ، ص 84 - 98 ؛ بحار الانوار ، ج 37 ، ص 108 - 340 ؛ مرآة العقول ، ج 3 ، ص 213 - 230 ؛ عبد الحسين شرف الدين ، المراجعات ، مراجعه 60 ، ص 282 . ( 2 ) . ر . ك : محمد بخارى ، صحيح ، ح 3053 ، 3168 و 4431 ؛ مسلم ، صحيح ، ح 20 و 1637 ؛ محمد ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 242 - 245 . ( 3 ) . مسلم ، صحيح ، ح 20 و 1637 ؛ احمد بن حنبل ، مسند ، ج 5 ، ص 351 ، ح 3336 محققان مسند در ذيل اين حديث مىگويند : « سند اين حديث بنا بر شرط بخارى و مسلم ، صحيح است » .