الدكتور فتح الله المحمدي (نجارزادگان)

103

تفسير تطبيقى (فارسى)

كدام با دو حديث ، ابن مغازلى ( م / 483 ق ) « 1 » و محمد بن سليمان كوفى ( از دانشمندان قرن چهارم « 2 » كه از دانشمندان زيدى است ) اين احاديث را نقل كرده‌اند . مرحوم سيد هاشم بحرانى از علماى شيعه نيز در تفسير خود 25 روايت را در اين زمينه گرد آورده است ؛ « 3 » كه در هفده حديث اين تعبير به حضرت على عليه السّلام و هفت روايت به همه معصومان تفسير شده است قرآن‌پژوه معاصر على اكبر بابايى در اين زمينه مىنويسد : در اين روايات حديث صحيح السند يافت مىشود « 4 » الف و لام در « الكتاب » يا عهد حضورى است و منظور از كتاب قرآن كريم است و يا الف و لام جنس است و منظور از آن لوح محفوظ و مطلق كتابهاى آسمانى است كه از جمله آنها قرآن كريم است ، اضافه « علم » به « الكتاب » دلالت دارد همه علم كتاب نزد آنان است ؛ زيرا اضافه مصدر به كلى كه همه اجزاى آن به طور يكسان مىتوانند متعلّق آن مصدر واقع شوند ظهور در استيعاب و عموم دارد . . . برخى روايات نيز مؤيّد اين استظهار است زيرا در آنها دلالت اين كلمه بر علم كل كتاب و دلالت « علم من الكتاب » ( در آيه 40 / نمل ) بر علم بخشى از كتاب مسلّم گرفته شده و در پايان آن آمده است امام صادق عليه السّلام با دست به سينه‌شان اشاره كردند و دو بار فرمودند : « به خدا سوگند علم همه كتاب نزد ماست » « 5 » . « 6 » و در بخشى ديگر از كلام خود مىنويسد : امام باقر عليه السّلام در تفسير مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ مىفرمايد : « إيّانا عنى و علىّ أوّلنا و أفضلنا و خيرنا بعد النبي صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، خدا از اين تعبير خصوص ما را قصد كرده و على نخستين و برترين و بهترين ما پس از پيامبر خداست » سند اين روايت صحيح است . . . و دلالت دارد همه معانى و علوم قرآن در نزد يازده امام بعد از حضرت على عليه السّلام يافت مىشود . از تقديم « ايّانا » بر « عنى » اختصاص همه علوم قرآن به آنان

--> ( 1 ) . على ابن مغازلى ، مناقب ، ص 313 ، ح 258 ( 2 ) . محمد كوفى ، مناقب ، ج 1 ، ص 217 ، ح 115 ( 3 ) . سيد هاشم بحرانى ، البرهان ، ج 2 ، ص 302 به بعد ( 4 ) . مانند حديثى كه ابو جعفر كلينى نقل كرده است ، ر . ك : الكافى ، ج 1 ، ص 287 ، ح 6 . ( 5 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 316 ، ح 3 ( 6 ) . على اكبر بابايى ، مكاتب تفسيرى ، ج 1 ، ص 49