علوى فرمود : اين كه مىگويى در قرآن آمده است ، خوب مىدانى كه در قرآن كنايه‌ها و مجازهايى هست كه بايد آنها را يافت و پذيرفت ؛ مراد از « گمراه كردن » در اينجا آن است كه خداوند انسان شقاوت‌پيشه را وامىگذارد تا گمراه گردد ؛ اين مطلب همانند آن است كه مردم مىگويند : « حكومت ، مردم را فاسد كرد » ؛ اين بدان معنى است كه حكوت ، مردم را وا گذاشت و به حال خود رها كرد و كارى به كارشان نداشت . از سوى ديگر ، مگر نشنيده‌اى كه خداوند مىفرمايد : « إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ » « 1 » . واقعيّت آناست كه خداوند دستور به انجام فحشا و كارهاى بد نمىدهد . و مىفرمايد : « إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبيلَ إِمَّا شاكِراً وَإِمَّا كَفُوراً » « 2 » . در واقع ، ما انسان را به راه ( درست ) رهنمون شديم ؛ حال ، او يا سپاسگزار است يا ناسپاس . و نيز مىفرمايد : « وَهَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ » « 3 » . او را به هر دو راه هدايت كرديم . از سوى ديگر ، عقل اين امكان را پذيرا نيست كه خداوند دستور به انجام گناه بدهد و آن گاه به خاطر انجام گناه ، كيفر

--> ( 1 ) . سورهء اعراف ، آيهء 28 . ( 2 ) . سورهء إنسان ، آيهء 3 . ( 3 ) . سورهء بلد ، آيهء 10 .