ذات اقدس پروردگار دارد ، فاقد است و چون عبادت و استعانت با اين مقدمات كه از آغاز سوره چيده مىشود ، به خدا منحصر گرديد پس انسان به ناچار بايد از خداوند درخواست هدايت و رهبرى نمايد زيرا عبادت و استعانت را به او اختصاص داده است و تنها او را سزاوار آن مىداند . از اينجاست كه به طريق شيعه و سنى نقل گرديده كه خداوند متعال اين سوره را در ميان خود و بنده‌اش تقسيم نموده كه نصفش براى خدا و نصف ديگرش به نفع بنده آمده است چون بنده مىگويد : الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ خداوند مىفرمايد : بنده‌ام مرا تمجيد نمود و چون مىگويد : اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ خداوند مىفرمايد : اين براى بنده‌ام ؛ براى بنده‌ام آن چه را كه بخواهد ، خواهم داد . « 1 » قبلا روشن گرديد كه طرق و راه‌هايى كه بشر در اعمال و افكارش انتخاب مىكند ، يكى از اين سه‌راه است : 1 - راهى كه خدا براى بندگانش آماده نموده و اين راه را كسانى انتخاب مىكنند كه خدا با فضل و احسان خويش ، هدايتشان فرموده است . 2 - راهى كه افراد ضال و گمراه انتخاب مىكند . 3 - راهى كه « مغضوب عليهم » يعنى خشم‌زدگان و افرادى كه مورد غضب الهى واقع گرديده‌اند ، در پيش مىگيرند . راه اول همان راه راست و مستقيم و راه هدايت است و مغايرت اين راه با دو راه ديگر در اين آيات ، بدين گونه آمده است كه سالكان و رهروان صراط مستقيم غيور از رهروان آن دو راه مىباشند . اين‌ها ضد هم و درست در دو قطب مخالف هم قرار گرفته‌اند و داراى صفات و خصوصيات جدا از هم و متفاوتند ، نشانه‌ها و علائم مخصوص به خود دارند كه با اين خصوصيات و با اين صفات و علايم ، از هم متمايز مىگردند و شناخته مىشوند . اين است خلاصه بيان اين آيات در راه‌هايى كه بشر در زندگى خود پيش مىگيرد و با اين بيان ، خداوند مىخواهد بدين نكته نيز اشاره نمايد كه هركس از راه مستقيم اجتناب ورزد و دورى گزيند ، به ناچار راه بدبختى را در پيش خواهد گرفت كه يا به ضلالت و گمراهى خواهد افتاد يا گمراهى و غضب الهى ، هر دو دامن‌گيرش خواهد شد . خداوند همهء ما را از خذلان و بدبختى حفظ كند و به سوى راه راست هدايتمان فرمايد .

--> ( 1 ) عيون اخبار الرضا ، چاپ ايران ، 1317 ه ، 166 و نظير اين روايت را در بحث جزئيت بسم اللّه از ابو هريره آورديم .