مرحله از عبادت براى افراد عادى غير مقدور است و تكليف به عمل غير مقدور هم از طرف خدا محال است . علاوه بر اين ، از آن دو آيهء گذشته چنين استفاده مىشود كه اگر عبادت در اثر ترس و يا طمع انجام گيرد ، صحيح مىباشد زيرا خداوند در اين دو آيه كسانى را كه از راه ترس و طمع خدا را مىخوانند و ستايش مىكنند ، ستوده و آن‌ها را مدح و تعريف نموده و اين مدح و تعريف ، صحت و محبوبيت آن عمل را مىرساند و مشعر بر اين است كه خداوند بر چنين عملى امر فرموده و در مقام امتثال و اطاعت از فرمان وى ، اين گونه عبادت كفايت مىكند . از ائمه معصومين ( ع ) نيز رواياتى وارد گرديده است كه به صحيح بودن عبادتى كه ناشى از خوف يا طمع باشد ، دلالت مىنمايند . « 1 » در صفحات گذشته هم توضيح داديم كه آيات اول سورهء حمد ، حمد و سپاس را به ذات اقدس پروردگار منحصر مىكند . از اين جهت كه داراى كمال ذاتى و داراى ربوبيت ، رحمت ، سلطنت ، قدرت است و مالك روز پاداش و مجازات مىباشد . بنابراين در خود همين آيات هم يك نوع اشاره به منشأ و انگيزه‌هاى مختلف عبادت و پرستش خداوند وجود دارد . خلاصه : از آن چه گفته شد ، به طور خلاصه چنين بر مىآيد كه عبادت و پرستش يا از اينجا سرچشمه مىگيرد كه پرستش‌كننده ، كمال معبود و استحقاق و سزاوار بودن او را براى عبادت و پرستش درك مىكند و او را بر اين اساس مىپرستد ، اين نوع عبادت همان عبادت احرار و آزادمردان است كه بدون توجه به جلب منفعتى و يا دفع ضررى به عبادت و پرستش خدا مىپردازند . و يا از اينجا ناشى مىشود كه ( 1 ) - عبادت‌كننده ، نعمت و احسان معبود را درك نموده و چشم طمع بر انعام و بذل و بخشش‌هاى او دوخته است و اين نوع عبادت ، همان عبادت تجار و يا اشخاص مزدبگير است كه براى سود و پاداش ، كارى را انجام مىدهند . و گاهى نيز عبادت از اينجا ناشى مىشود كه انسان به سطوت و قهر و غضب خدا پىبرده و ترس از مجازات تمرد و مخالفت ، او را به عبادت وامىدارد و اين نوع عبادت ، عبادت بردگان و بندگان است كه معمولا ترس از عقاب و عتاب مولا ، آنان را به كار و عمل نيك وامىدارد .

--> ( 1 ) براى آگاهى از حقيقت نيت و انگيزه‌هاى عبادت به پاورقى شماره ( 24 ) از بخش تعليقات مراجعه فرماييد !